Het begon niet met de wens om te breken, maar met de behoefte om te spreken. Wat volgde was politieke onrust, zeven afgesplitste Tweede Kamerleden en een nieuw hoofdstuk aan de rechterkant van het Nederlandse politieke landschap. In een uitgebreid gesprek in een YouTube-uitzending van Nieuw Rechts doet Gidi Markuszower verslag van wat volgens hem voorafging aan de breuk met de PVV. Zijn woorden vormen een inkijk in interne spanningen, strategische meningsverschillen en fundamentele vragen over macht, democratie en resultaat in de politiek.
De afsplitsing van zeven Kamerleden van de PVV kwam voor buitenstaanders plotseling, maar Markuszower schetst een ander beeld. Volgens hem was de stap geen impulsieve beslissing, maar het eindpunt van een langere periode van interne discussie die nergens toe leidde. Het doel was aanvankelijk niet om een eigen fractie te vormen, maar om binnen de PVV het gesprek aan te gaan over koerswijziging. Dat gesprek draaide om vier kernpunten die volgens Markuszower structureel onbesproken of onoplosbaar bleven.
Vier punten, één vastgelopen koers.
Het eerste punt betrof de vraag hoe de PVV daadwerkelijk resultaten kon boeken voor haar kiezers. Markuszower wijst erop dat Nederland te maken heeft met een minderheidskabinet, een situatie waarin de Tweede Kamer volgens hem juist veel macht heeft. In zo’n constellatie kunnen fracties invloed uitoefenen door voorstellen, moties en wetswijzigingen af te dwingen. Als een partij die macht niet inzet, stelt hij, bereikt zij niets. Dat was volgens hem precies wat er gebeurde: veel retoriek, weinig tastbaar resultaat.
Het tweede punt ging over de interne organisatie van de partij. Markuszower benadrukt dat hij geen ideologische kruistocht voerde voor ledendemocratie, maar wijst op juridische en grondwettelijke risico’s. Nieuwe wetgeving zou politieke partijen kunnen verplichten tot een bepaalde mate van interne democratisering. Als een partij daaraan niet voldoet, loopt zij volgens hem het risico zichzelf buiten spel te zetten. Daarnaast botst een sterk gecentraliseerde partijstructuur volgens hem met het grondwettelijke principe dat Kamerleden “zonder last” moeten functioneren.
Het derde punt had betrekking op de inhoudelijke profilering van de PVV. Markuszower pleitte ervoor om de agenda te verbreden en niet uitsluitend te focussen op islam en immigratie, noch om één persoon voortdurend het gezicht van de partij te laten zijn. Hij stelt dat de partij zich sterker zou kunnen profileren op andere maatschappelijke thema’s, zonder haar identiteit te verliezen.
Het vierde en laatste punt was de evaluatie van verkiezingsresultaten. Markuszower wijst op de scherpe daling in peilingen: van 53 zetels in eerdere peilingen naar 18 zetels op het moment van het gesprek. Volgens hem is het onmogelijk om te verbeteren zonder eerlijk te analyseren waarom eerdere successen niet zijn vastgehouden.
Gesprekken die niets veranderden.
Volgens Markuszower zijn deze punten niet pas op het laatste moment ingebracht. Hij zegt meerdere onderwerpen één-op-één te hebben besproken met Geert Wilders, waaronder de risico’s van het niet aanpassen van de partijstructuur. Toch leidde geen van deze gesprekken tot verandering. De fractievergadering vlak voor de afsplitsing was volgens hem niet het begin, maar het laatste moment waarop nog geprobeerd werd de koers intern te verleggen.
De kern van het probleem, zo stelt hij, was dat de PVV vasthield aan een stijl en toon die eerder juist tot mindere electorale resultaten hadden geleid. In 2023, zo herinnert hij, behaalde de partij 37 zetels door zich gematigder op te stellen en iets meer richting het midden te bewegen, zonder de eigen identiteit los te laten. Toen die toon later weer werd ingeruild voor een hardere stijl, zag hij dat als een terugkeer naar een fase die eerder juist verlies had opgeleverd.
Hard op inhoud, niet op toon.
Markuszower maakt daarbij een onderscheid tussen toon en inhoud. Sommige onderwerpen, zoals de woningcrisis, koopkrachtproblemen en culturele veranderingen, lenen zich volgens hem niet voor een “milde” benadering. Hij benadrukt dat zijn pleidooi niet ging over afzwakken van standpunten, maar over het omzetten van politieke kracht in concrete resultaten. Zonder die vertaalslag blijft politiek volgens hem steken in symboliek.
De vraag waarom hij niet simpelweg binnen de PVV een eigen koers bleef varen, beantwoordt hij door te wijzen op fractiediscipline. In de Tweede Kamer draait het uiteindelijk om stemmen. Structureel afwijken van de fractielijn is volgens hem onwerkbaar en ondermijnt collegialiteit en betrouwbaarheid. Wie structureel anders stemt, zit feitelijk al buiten de fractie.
Macht en last.
Een belangrijk deel van het gesprek gaat over macht en de concentratie daarvan binnen de PVV. Markuszower beschrijft hoe de combinatie van functies, partijleider, fractievoorzitter en voorzitter van de selectiecommissie, volgens hem leidt tot een situatie waarin Kamerleden feitelijk “onder last” functioneren. Hij vergelijkt de financiële afhankelijkheid van Kamerleden van hun partijleider met een vorm van druk die, als die van een buitenlandse actor zou komen, als omkoping zou worden gezien. In zijn ogen staat dit haaks op de grondwettelijke rol van het Kamerlid.
Hoewel hij aangeeft geen principiële bezwaren te hebben gehad tegen de oude structuur van de PVV, stelt hij dat de praktische en constitutionele bezwaren steeds zwaarder zijn gaan wegen. Ledendemocratie ziet hij uiteindelijk als de enige manier om intern democratisch te functioneren, al erkent hij dat de PVV jarenlang functioneerde zoals zij was ingericht.
Minderheidskabinet en nieuwe kansen.
Met zeven zetels ziet Markuszower kansen in de huidige politieke constellatie. Een minderheidskabinet heeft meerderheden nodig, en volgens hem kan zijn fractie samen met andere partijen invloed uitoefenen. Dat vraagt inzet van beide kanten: het kabinet moet bereid zijn te onderhandelen, en zijn fractie moet resultaten binnenhalen voor de kiezers.
Die resultaten ziet hij vooral op sociaal-economisch terrein. Hij stelt dat het leven voor veel mensen in Nederland al moeilijk genoeg is en dat beleid dat de druk verder verhoogt, moet worden bijgesteld. Ook op het gebied van woningbouw erkent hij stappen, maar noemt hij die onvoldoende.
Soevereiniteit als rode draad.
Een terugkerend thema in het gesprek is soevereiniteit. Markuszower stelt dat Nederland de controle heeft verloren over grenzen, stikstofbeleid en waterkwaliteit, mede door Europese regelgeving. Hij wijst erop dat Nederland volgens hem een van de hoogste waterkwaliteiten ter wereld heeft, maar toch geconfronteerd wordt met nieuwe richtlijnen. Het stikstofdossier noemt hij een drama, en hij verbindt dit aan bredere vragen over nationale zeggenschap.
Volgens hem is uittreden uit de EU op dit moment niet realistisch vanwege het ontbreken van maatschappelijk draagvlak. In plaats daarvan pleit hij voor een hardere opstelling binnen de EU, vergelijkbaar met landen als Hongarije, Polen en Letland, die zich volgens hem niet altijd strikt aan Europese regels houden. Nederland, zo stelt hij, is juist uitzonderlijk strikt in het naleven van afspraken, terwijl andere landen structureel boven de afgesproken begrotings en schuldnormen zitten.
Markuszower benadrukt dat Nederland, ondanks zijn formaat, wel degelijk onderhandelingsmacht heeft. Met Schiphol, de haven van Rotterdam en de geografische positie als toegangspoort tot Europa zou het land volgens hem assertiever kunnen optreden.
Visie, instituties en lange adem.
De discussie verschuift vervolgens naar de vraag of rechts Nederland voldoende visie en institutionele slagkracht heeft. Markuszower erkent dat politiek alleen niet alles kan oplossen en dat een sterk maatschappelijk middenveld essentieel is. Hij noemt initiatieven zoals het oprichten van eigen scholen en instellingen als manieren om langdurige invloed uit te oefenen, iets wat volgens hem links al decennialang doet.
Hij erkent dat zijn eigen fractie daar nog aan moet beginnen en noemt zichzelf en zijn collega’s daarvoor nog te jong. Het bouwen van instituties vergt volgens hem decennia, niet weken of jaren. De ambitie is er, maar hij benadrukt dat dit een langdurig proces is.
De PVV en haar nalatenschap.
Aan het einde van het gesprek blikt Markuszower terug op de PVV zelf. Hij spreekt expliciet waardering uit voor de invloed die Geert Wilders volgens hem de afgelopen decennia heeft gehad op het politieke debat. Thema’s als massamigratie en cultuurbehoud zijn volgens hem minder taboe dan vroeger, en het multiculturele denken is kritischer benaderd. Die analyse noemt hij een verdienste.
Tegelijk stelt hij dat analyse zonder oplossing op een gegeven moment zijn waarde verliest. Wie alleen wil duiden, zou volgens hem beter les kunnen geven dan politiek bedrijven. Politiek moet tastbare resultaten opleveren, niet alleen woorden.
Ook in de discussie over islam en migratie maakt hij een onderscheid. Hij erkent dat open grenzen hebben bijgedragen aan islamisering en culturele spanningen, maar waarschuwt ervoor dat het voortdurend herhalen van dezelfde analyse het probleem niet oplost. Zonder beleidsmatige vertaling blijft het bij woorden.
Een open einde.
Markuszower sluit het gesprek af met de constatering dat zijn fractie nog maar net is begonnen. De focus ligt voorlopig op het boeken van resultaten en het opzetten van communicatie richting de kiezer. De toekomst, inclusief vragen over leiderschap en verdere organisatie, ligt volgens hem open en zal afhangen van wat er de komende jaren wordt waargemaakt.
Wat resteert na dit gesprek is geen pamflet en geen oordeel, maar een chronologisch en inhoudelijk verslag van hoe één van de hoofdrolspelers de breuk met de PVV duidt. Het is een verhaal over macht en tegenmacht, over analyse en resultaat, en over de spanning tussen woorden en daden in de Nederlandse politiek. En juist daarin ligt de kern van wat hier werd uitgesproken: politiek begint met spreken, maar wordt pas relevant wanneer woorden hun weg vinden naar de werkelijkheid.■
Bron: NieuwRechts
