In oktober besloot de redactie van het wetenschappelijke tijdschrift Anticancer Research tot de volledige terugtrekking van een eerder gepubliceerde studie naar het gebruik van ivermectine en mebendazol bij kankerpatiënten. Het onderzoek was in juni na peerreview verschenen en beschreef de ervaringen van patiënten die deze patentvrije antiparasitaire middelen naast hun reguliere behandeling hadden gebruikt. Onder de auteurs bevonden zich epidemioloog Harvey Risch van Yale University, cardioloog Peter McCullough en onderzoeker Nicolas Hulscher. De redactie stelde in haar verklaring dat geen bewijs was gevonden voor fraude, gegevensvervalsing of wetenschappelijk wangedrag. Toch verdween de publicatie uit de officiële literatuur. De beslissing raakt daarmee aan een bredere kwestie: de verhouding tussen wetenschappelijke kwaliteitsbewaking en de ruimte voor onderzoek naar goedkope middelen buiten de gevestigde geneesmiddelenmarkt.
De studie betrof een prospectieve observationele analyse van 197 patiënten aan wie via Amerikaanse zorgverleners off-label ivermectine en mebendazol waren voorgeschreven. Na ongeveer zes maanden vulden 122 deelnemers digitale vragenlijsten in over hun ziekteverloop en de verdraagbaarheid van de middelen. In de publicatie rapporteerden patiënten geregeld stabilisatie of afname van de tumoromvang. De auteurs presenteerden de uitkomsten nadrukkelijk als hypothese-genererend. Zij beweerden niet dat daarmee werkzaamheid was bewezen, maar pleitten voor grotere, gerandomiseerde vervolgstudies. Dat onderscheid is wezenlijk: ervaringen van patiënten kunnen aanleiding geven tot verder onderzoek, maar leveren op zichzelf geen bewijs dat een middel kanker bestrijdt.
De gang van zaken rond de publicatie verliep opmerkelijk snel. Op 1 juni verscheen de studie online. Tien dagen later plaatste de redactie van Anticancer Research een zogenoemde expression of concern. Aanleiding waren reacties uit de internationale medische gemeenschap, waarin twijfels werden geuit over de verifieerbaarheid van statistische gegevens en het ethische toezicht op de dataset. Op 4 juli lichtten de onderzoekers toe dat het cohort volgens hen niet bestond uit een ongecontroleerde internetenquête, maar uit patiënten die door bevoegde artsen waren gescreend en begeleid. In september volgde een formeel onderzoek naar de opzet en verslaglegging. Begin oktober werd de publicatie definitief ingetrokken. Volgens het tijdschrift ontbrak een betrouwbare nulmeting van de ziektestatus en kon het effect van de antiparasitaire middelen niet worden losgemaakt van de reguliere kankerbehandelingen die deelnemers tegelijkertijd ontvingen.
Juist die bezwaren verdienen serieuze aandacht. Een observationele studie zonder controlegroep kan geen oorzakelijk verband aantonen. Wanneer patiënten tegelijk chemotherapie, bestraling of een operatie ondergaan, valt niet vast te stellen welk onderdeel een eventuele verbetering heeft veroorzaakt. Ook zelfgerapporteerde veranderingen zijn iets anders dan onafhankelijk vastgestelde tumorresponsen op basis van scans en vaste meetcriteria. De intrekking betekent daarom niet automatisch dat de middelen werkzaam zijn, maar evenmin dat iedere onderzoeksvraag ernaar daarmee is afgehandeld. Juist daarom is het van belang dat de tekortkomingen nauwkeurig worden beschreven en de beslissing toetsbaar blijft. De relevante kwestie is hoe de wetenschappelijke tekortkomingen zijn vastgesteld, hoe zwaar de sanctie in verhouding staat tot die tekortkomingen en of de discussie over vervolgonderzoek open kan blijven.
Een aanvullende invalshoek biedt een YouTube-bijdrage van de Amerikaanse hematoloog-oncoloog Dr. Roman, getiteld ‘Mebendazole & Cancer: What Do We Know?’. Hij presenteert daarin geen behandeladvies, maar bespreekt de beschikbare laboratoriumgegevens, klinische onderzoeken en beperkingen van het bewijs. Zijn uiteenzetting is opvallend omdat hij zowel de mogelijke biologische aanknopingspunten als de teleurstellende resultaten bij patiënten benoemt. Daarmee ontstaat een genuanceerder beeld dan de eenvoudige tegenstelling tussen een wondermiddel en een middel dat bij voorbaat geen aandacht verdient.
In laboratoriumonderzoek zijn verschillende mogelijke werkingsmechanismen van mebendazol beschreven. Het middel kan de vorming van microtubuli verstoren, processen beïnvloeden die betrokken zijn bij celdeling en mogelijk de vorming van nieuwe bloedvaten rond tumoren remmen. Ook worden effecten op geprogrammeerde celdood, signaalroutes en de stofwisseling van kankercellen onderzocht. Volgens Dr. Roman bestaat er inmiddels een omvangrijke hoeveelheid preklinisch onderzoek, verspreid over meer dan twintig jaar en verschillende tumorsoorten. Daarbij zijn onder meer hersentumoren, darmkanker, borstkanker, longkanker, leukemie en eierstokkanker onderzocht. In celkweken en diermodellen zijn effecten op tumorcellen waargenomen. Dat is wetenschappelijk relevant, maar het blijft bewijs uit het laboratorium. Een effect bij cellen of muizen voorspelt niet vanzelfsprekend een vergelijkbaar effect bij mensen.
Dr. Roman wijst erop dat het merendeel van de geneesmiddelen die in preklinisch onderzoek veelbelovend lijken, uiteindelijk niet overtuigend werkzaam blijkt in klinische studies. Hij noemt als voorbeeld onderzoek naar remmers van de insulin-like growth factor-1-receptor. Die middelen lieten in laboratoriumonderzoek antikankeractiviteit zien, waarna grote bedragen in klinische studies werden geïnvesteerd. In latere onderzoeksfasen bleken de resultaten onvoldoende om toepassing als zelfstandige behandeling te rechtvaardigen. Dat voorbeeld onderstreept waarom laboratoriumresultaten vooral een reden zijn om verder te onderzoeken, niet om een behandeling al als effectief te beschouwen.
Ook de klinische gegevens over mebendazol zijn volgens de arts beperkt en wisselend. Hij bespreekt een onderzoek bij patiënten met teruggekeerd glioblastoom waarin toevoeging van mebendazol aan bestaande chemotherapie niet leidde tot het vooraf vastgestelde overlevingsdoel. Een tweede onderzoek betrof elf patiënten met vergevorderde maag-darmkanker die al intensief waren behandeld. Bij alle deelnemers trad ziekteprogressie op; bij een deel werd zelfs versnelde progressie beschreven. De kleine groep en de zware voorgeschiedenis van deze patiënten beperken de conclusies, maar de uitkomst biedt geen aanwijzing voor een overtuigend behandelvoordeel.
Daartegenover staat een kleine gerandomiseerde, dubbelblinde studie bij patiënten met uitgezaaide darm- en endeldarmkanker. Daarin werd mebendazol toegevoegd aan een gebruikelijke combinatie van chemotherapie en bevacizumab, of werd een placebo gegeven. De arts noemt de gerapporteerde responspercentages en de langere mediane periode zonder ziekteprogressie in de mebendazolgroep opvallend. Tegelijkertijd waarschuwt hij dat het om slechts veertig patiënten en één onderzoekscentrum ging. Een dergelijk resultaat verdient vervolgonderzoek, maar kan niet zonder bevestiging in grotere studies als doorslaggevend bewijs worden beschouwd.
Daarmee komt de studie die in oktober werd ingetrokken opnieuw in beeld. In de video bespreekt Dr. Roman de cohortstudie van 197 patiënten die off-label ivermectine en mebendazol kregen. Na zes maanden rapporteerde 84,4 procent een klinisch voordeel: 48,4 procent meldde tumorregressie of geen aantoonbare ziekte en 36,1 procent stabiele ziekte. Maar die percentages waren gebaseerd op wat patiënten zelf rapporteerden. Er was geen controlegroep en veel deelnemers kregen tegelijkertijd reguliere behandelingen: 27,9 procent chemotherapie, 21,3 procent bestraling en 19,7 procent een operatie. Daardoor kan een eventueel gunstig verloop niet aan mebendazol of ivermectine afzonderlijk worden toegeschreven. Bovendien benadrukt de arts dat een afname van één tumor niet betekent dat de ziekte als geheel is verdwenen; elders kan ondertussen nieuwe tumorgroei ontstaan.
De arts wijst daarnaast op de beperkte kennis over de opname van mebendazol in het lichaam. De orale biologische beschikbaarheid is volgens hem laag en sterk variabel. Daardoor is onzeker of voldoende concentraties worden bereikt om de veronderstelde antitumorwerking te realiseren. Ook de veiligheid vraagt aandacht. Mebendazol wordt bij gebruik in gebruikelijke antiparasitaire doseringen doorgaans goed verdragen, maar bijwerkingen zijn beschreven. Naast maag-darmklachten noemt hij onder meer huidreacties en zeldzame, ernstiger complicaties, waaronder afwijkingen in het bloedbeeld en lever- of nierproblemen. Vooral langdurig gebruik of hogere doseringen vragen daarom om medische controle. De video is nadrukkelijk educatief bedoeld en vormt geen oproep om het middel zelf te gebruiken.
De economische dimensie blijft ondertussen relevant. Mebendazol en ivermectine zijn oude, relatief goedkope middelen waarvan de patenten zijn verlopen. Voor een fabrikant is er daardoor minder directe commerciële stimulans om kostbare, grootschalige kankeronderzoeken te financieren dan bij een nieuw gepatenteerd geneesmiddel. Dr. Roman erkent dat het gebrek aan financiële prikkels een mogelijke verklaring is voor het beperkte aantal klinische studies. Hij plaatst daar echter een ongemakkelijke kanttekening bij: ook artsen en aanbieders die deze middelen via consulten aanbevelen, zouden volgens hem kunnen bijdragen aan degelijk onderzoek. Wie behandelingen aanprijst, kan niet uitsluitend naar de farmaceutische industrie wijzen wanneer het bewijs ontbreekt.
Daar ligt de kern van de kwestie. De teruggetrokken studie bewijst niet dat ivermectine of mebendazol kanker kan behandelen. De laboratoriumresultaten zijn geen klinisch bewijs, de bestaande patiëntgegevens zijn beperkt en de klinische onderzoeken leveren geen eenduidig beeld op. Tegelijkertijd maakt dat de vraag naar onafhankelijk en zorgvuldig vervolgonderzoek niet minder relevant. Wetenschappelijke kwaliteitsbewaking verliest aan geloofwaardigheid wanneer zij wordt gezien als een gesloten poort in plaats van als een methode om onzekerheid te onderzoeken. De oncologie heeft geen behoefte aan onbewezen beloften, maar evenmin aan vragen die bij voorbaat buiten de deur worden gehouden. De poortwachter moet niet bepalen welke uitkomst welkom is, maar bewaken dat iedere serieuze onderzoeksvraag aan dezelfde strenge maatstaven wordt getoetst.■
1. Wetenschappelijke publicaties & terugtrekkingsdossier (2026)
- Officiële terugtrekkingsverklaring in Anticancer Research (oktober 2026)
iiarjournals.org - PubMed-registratie van de oorspronkelijke studie (2026)
nih.gov - ResearchGate: Volledige tekst van het teruggetrokken onderzoek (2026)
researchgate.net - ResearchGate: Nieuw overzichtsartikel Combination Ivermectin and Mebendazole (22 oktober 2026)
researchgate.net - Zenodo: Archief van het nieuwe overzichtsartikel Combination Ivermectin and Mebendazole (22 oktober 2026)
zenodo.org - ResearchGate-profiel van hoofdauteur Nicolas Hulscher
researchgate.net
2. Nieuwsartikelen, tijdlijnen & Substack-publicaties (2025–2026)
- Sanare Lab: Tijdlijn van Expression of Concern tot Retraction (2026)
sanarelab.science - The Conversation: Analyse van de studie uit juni 2026 (2026)
theconversation.com - Binaytara Cancer News: Stand van zaken onderzoek ivermectine bij kanker (2026)
binaytara.org - Factcheck Nederland (AFP): Circulerende berichten over ivermectine (mei 2025)
afp.com - Substack Dr. Paul Marik: Repurposed Drugs and Nutraceuticals (5 april 2026)
substack.com - Substack Dr. Paul Marik: Mebendazole: A Multi-Axis Metabolic Attack on Cancer (22 mei 2026)
substack.com - Substack Dr. Paul Marik: The Cancer & Metabolic Library
substack.com
3. Nederlandstalige discussies & podcasts (2026)
- Anticancer Fund over ivermectine en fenbendazol naar aanleiding van de Joe Rogan-podcast (mei 2026)
facebook.com - Spotify-podcast Kankerpraat
spotify.com
4. YouTube-video’s (2025–2026)
- MEBENDAZOLE & CANCER: What do we know? (27 juli 2026)
youtube.com - Ivermectin to Treat Cancer? Get the FACTS (21 februari 2026)
youtube.com - Ivermectin and cancer (24 maart 2025)
youtube.com - Repurposed drugs for cancers — Dr. William Makis (6 februari 2025)
youtube.com
