De smartphone is zo diep verweven geraakt met het dagelijks leven dat een wereld zonder nauwelijks nog voorstelbaar lijkt. In een nieuwe aflevering van het programma De Andere Tafel, een samenwerking tussen De Andere Krant en Café Weltschmerz, staat dit alledaagse apparaat centraal. In de uitzending spreken presentator Pieter Stuurman, auteur Sylvia Slegers en uitgever Sander Compagner uitgebreid over de rol van mobiele technologie, de maatschappelijke inbedding ervan en de gevolgen die volgens hen samenhangen met het toenemende gebruik van draadloze communicatie en digitale infrastructuren.
De aflevering opent met een toelichting op de formule van het programma, waarin wekelijks actuele thema’s en artikelen uit De Andere Krant worden besproken. In deze negentigste uitzending is het hoofdonderwerp de smartphone: een apparaat dat volgens de gasten niet meer weg te denken is uit het moderne bestaan. Sylvia Slegers, die tientallen artikelen schreef voor De Andere Krant over straling en de keerzijde van digitale technologie, is te gast om haar bevindingen toe te lichten. Recent publiceerde zij het boek Hoe slim wil je zijn?, waarin zij ingaat op zowel sociale als gezondheidsaspecten van voortdurende online aanwezigheid en blootstelling aan straling.
Sander Compagner, uitgever van De Andere Krant, geeft aan dat het lastig is om één specifiek artikel uit de krant uit te lichten, omdat volgens hem de hele editie de moeite waard is. Hij bespreekt de voorpagina, die aandacht besteedt aan wat hij aanduidt als ‘wensnatuur’ en de gevolgen daarvan voor dieren, onder meer in de Oostvaardersplassen. Daarbij komt ook de aanwezigheid van de wolf in Nederland aan bod, waarvan in de krant wordt gesteld dat deze beleidsmatig is geïntroduceerd. Daarnaast wordt in de krant teruggeblikt op vijf jaar coronaprikcampagnes, waarbij de stand van de wetenschap wordt onderzocht aan de hand van claims die destijds zijn gedaan.
Na deze bespreking verschuift de aandacht naar het hoofdthema van de uitzending: mobiele telefoons en straling. Slegers vertelt hoe zij zich in de loop der jaren steeds meer is gaan verdiepen in dit onderwerp. Aanvankelijk werkte zij in het onderwijs en merkte zij dat kinderen steeds vaker klachten kregen, zoals hoofdpijn. Dit bracht haar ertoe om zich te verdiepen in mogelijke oorzaken. In eerste instantie stuitte zij op overheidsinformatie waarin werd gesteld dat de langetermijneffecten van straling nog niet bekend zijn. Gaandeweg verbreedde haar onderzoek zich, onder meer door studies die niet alleen mensen, maar ook dieren en ecosystemen betroffen.
Volgens Slegers is draadloze technologie gebaseerd op elektromagnetische straling die onzichtbaar en onmerkbaar is, maar wel voortdurend aanwezig. Smartphones, wifi-routers, slimme apparaten en andere digitale toepassingen communiceren allemaal draadloos met elkaar. Dat betekent, zo wordt in de uitzending gesteld, dat deze signalen de leefomgeving vullen en door het menselijk lichaam heen gaan. Omdat deze straling niet te zien, te ruiken of te voelen is, blijft zij voor veel mensen abstract.
In de uitzending wordt ook gesproken over blootstellingsnormen. Slegers legt uit dat overheden normen hanteren die gebaseerd zijn op het opwarmen van weefsel. Zolang de temperatuurstijging binnen een bepaalde grens blijft, wordt de blootstelling als veilig beschouwd. Daartegenover staat volgens haar een zogenoemde bouwbiologische norm, die vele malen lager ligt dan de officiële overheidsnormen. In enkele landen, zoals België, gelden lagere blootstellingslimieten dan in Nederland, al liggen ook die volgens Slegers nog ver boven de bouwbiologische waarden.
Naast gezondheidsaspecten komt ook de maatschappelijke inrichting van digitale technologie aan bod. De gasten beschrijven hoe steeds meer voorzieningen afhankelijk zijn geworden van smartphones en apps. Schoolcommunicatie verloopt via digitale systemen, afspraken en legitimatie worden steeds vaker digitaal geregeld en ook in het openbaar vervoer en bij overheidsdiensten speelt de smartphone een centrale rol. Hierdoor, zo wordt gesteld, wordt het steeds moeilijker om zich aan deze technologie te onttrekken.
Een concreet voorbeeld dat wordt besproken is het gebruik van digitale systemen in het onderwijs. Waar cijfers vroeger op een bord in de klas werden bekendgemaakt, gebeurt dit nu via apps die leerlingen op hun telefoon hebben. Dit draagt volgens de gesprekspartners bij aan een situatie waarin kinderen voortdurend online zijn en afhankelijk worden van digitale prikkels. In de uitzending wordt genoemd dat sommige scholen inmiddels deelnemen aan rechtszaken tegen sociale mediaplatforms, vanwege de vermeende verslavende werking van deze diensten.
Ook de verslavingsaspecten van smartphones en sociale media komen uitgebreid aan bod. Volgens de gasten zijn veel digitale platforms bewust zo ontworpen dat ze gebruikers blijven trekken, vergelijkbaar met de werking van een gokkast. Audiovisuele prikkels en beloningsmechanismen zouden ervoor zorgen dat gebruikers steeds opnieuw hun telefoon pakken. In de uitzending wordt verwezen naar lopende rechtszaken in het buitenland, waarin kinderen, scholen en openbare aanklagers stellen dat platforms als TikTok, Snapchat en Meta doelbewust verslavende producten hebben ontwikkeld.
De rol van de overheid wordt eveneens besproken. Enerzijds waarschuwt de overheid voor overmatig smartphonegebruik en roept zij ouders op om hun kinderen te begeleiden in digitaal gedrag. Anderzijds, zo wordt in de uitzending gesteld, profiteert de overheid financieel van de uitrol van telecomfrequenties. Volgens Compagner heeft de overheid miljarden euro’s verdiend aan de veiling van frequenties, wat volgens hem wijst op een financieel belang bij verdere digitalisering.
In dat kader wordt ook gesproken over de uitbreiding van digitale netwerken en de gevolgen daarvan voor de natuur. Niet alleen mensen, maar ook dieren en ecosystemen worden blootgesteld aan elektromagnetische straling. In de uitzending wordt verwezen naar onderzoeken naar biodiversiteit, waarbij insecten en andere diersoorten worden genoemd als kwetsbaar. Slegers vertelt dat zij in haar boek aandacht besteedt aan de impact van straling op bijen, bomen en andere onderdelen van de natuurlijke omgeving.
Daarnaast komt de opkomst van ‘slimme’ technologieën aan bod, zoals slimme toiletten, draagbare sensoren en andere apparaten die gezondheidsgegevens verzamelen. Deze technologieën analyseren lichamelijke functies en kunnen rapportages genereren over iemands gezondheidstoestand. In de uitzending wordt beschreven hoe dergelijke systemen technisch gezien de mogelijkheid hebben om gegevens door te geven aan externe partijen, wat vragen oproept over privacy en autonomie.
Hoewel de uitzending veel aandacht besteedt aan risico’s en zorgen, wordt ook gesproken over mogelijkheden om blootstelling te beperken. Slegers benadrukt dat er volgens haar diverse praktische maatregelen zijn die mensen kunnen nemen om hun blootstelling aan straling te verminderen. Zij beschrijft dit als een ‘menukaart’, waaruit iedereen zelf keuzes kan maken. Het gaat daarbij niet om een alles-of-nietsbenadering, maar om stappen die in de praktijk uitvoerbaar zijn.
Een specifiek onderwerp dat ter sprake komt, is het gebruik van mobiele telefoons in de auto. Volgens de gasten is bellen in de auto af te raden, niet alleen vanwege verkeersveiligheid, maar ook vanwege straling. Een auto functioneert als een afgesloten ruimte waarin signalen weerkaatsen, wat de blootstelling kan vergroten. Dit geldt volgens Slegers in het bijzonder voor elektrische auto’s, waarin naast elektromagnetische straling ook elektrische en magnetische velden aanwezig zijn.
In het slot van de uitzending wordt nogmaals verwezen naar het boek Hoe slim wil je zijn?, dat volgens de gasten toegankelijk is geschreven en bedoeld voor een breed publiek, ook voor mensen die nieuw zijn met het onderwerp. Het boek is verkrijgbaar via de website van De Andere Krant. De aflevering wordt afgesloten met een oproep aan kijkers om De Andere Krant te steunen en bij te dragen aan het voortbestaan van wat in de uitzending wordt aangeduid als het vrije woord.
De uitzending van De Andere Tafel, uitgezonden door Café Weltschmerz, schetst daarmee een breed en gedetailleerd beeld van de manier waarop mobiele technologie en draadloze communicatie volgens de gasten verweven zijn geraakt met het dagelijks leven, en welke gevolgen zij daarin signaleren voor mens, maatschappij en natuur, waarmee een feitelijk overzicht wordt gegeven van de onderwerpen die in het gesprek aan bod kwamen.■
Bron: Het boek Hoe slim wil je zijn is te koop via https://deanderekrant.nl/bestellen/hoe-slim-wil-je-zijn/
