In 2016 schreef Anne Marie Waters een artikel dat onmiddellijk als extreem, provocerend en politiek explosief werd weggezet. De titel alleen al zorgde voor opschudding: “Why Leftism Is A Mental Illness”. In de Nederlandse vertaling verscheen het stuk als “Linkszijn is een geestesziekte”, gepubliceerd op 31 juli 2016. Wat destijds door velen werd afgedaan als een schokkende overdrijving, wordt tien jaar later opnieuw besproken in een totaal andere maatschappelijke context. De discussie draait inmiddels niet meer alleen om Anne Marie Waters zelf, maar om de vraag waarom steeds meer mensen dezelfde patronen herkennen in woke-ideologie, klimaatalarmisme, massa-immigratie en morele hysterie.
Via OpinieZ werd destijds expliciet vermeld: “De Britse activiste en publiciste Anne Marie Waters schreef onlangs het geruchtmakende artikel Why Leftism Is A Mental Illness.” Daarbij werd ook direct de kern van haar betoog samengevat: “Waters betoogt dat de huidige linkse beweging in haar opvattingen trekken vertoont van een ernstige persoonlijkheidsstoornis.”
Het uitgangspunt van Waters was niet simpelweg dat zij politiek oneens was met links. Haar centrale these was veel fundamenteler. Volgens haar functioneert links niet slechts als een politieke stroming, maar psychologisch als een stoornis. Niet een verschil van mening, maar een structureel patroon van denken en reageren dat volgens haar dezelfde kenmerken vertoont als ernstige persoonlijkheidsproblematiek.
De eerste pijler van haar analyse was de permanente slachtoffercultuur. Volgens Waters leeft links van onderdrukking, slachtofferschap en voortdurende schuldtoewijzing. Zonder slachtofferschap verliest de ideologie haar bestaansrecht. Er moet altijd een onderdrukker en een onderdrukte zijn. Die dynamiek vormt de motor van het systeem. Problemen worden niet opgelost, maar in stand gehouden omdat ze ideologisch noodzakelijk zijn.
De tweede pijler was morele superioriteit. Volgens Waters draait het niet langer om debat, argumentatie of inhoudelijke botsing van ideeën, maar om morele veroordeling. Iedere tegenstander wordt niet gezien als iemand met een andere visie, maar als moreel verwerpelijk. De labels zijn voorspelbaar: racist, fascist, xenofoob, klimaatontkenner of extreemrechts. Het doel is niet discussie, maar excommunicatie*. Wie afwijkt, wordt niet weerlegd maar uitgesloten.
*Excommunicatie betekent letterlijk het buitensluiten of verstoten van iemand uit een gemeenschap.
De derde pijler betrof wat zij beschreef als zelfhaat tegenover het Westen. In haar analyse wordt de eigen cultuur voortdurend geassocieerd met schuld, kolonialisme en onderdrukking, terwijl andere culturen juist bescherming en relativering krijgen. Dit uit zich volgens haar in open grenzen, islamrelativisme en een permanente obsessie met historische schuld. De eigen beschaving wordt niet verdedigd maar systematisch afgebroken.
De vierde pijler was emotie boven realiteit. Feiten worden ondergeschikt gemaakt aan gevoel en morele identiteit. Dat ziet zij terug in thema’s als immigratie, criminaliteit, klimaat en gender. De feitelijke werkelijkheid moet wijken voor wat moreel wenselijk wordt geacht. Objectieve discussie maakt plaats voor emotionele legitimiteit.
De vijfde pijler was de paradox van tolerantie die omslaat in intolerantie. Diversiteit geldt volgens Waters alleen zolang iedereen hetzelfde denkt. Afwijkende meningen worden gecanceld, gecensureerd en sociaal vernietigd. De roep om inclusie eindigt in uitsluiting van iedereen die buiten het ideologische kader valt.
In 2016 werd dit betoog als extreem gezien. Het werd geplaatst in de hoek van provocatie en politieke radicaliteit. In 2026 ligt dat anders. Veel van de voorbeelden die toen nog theoretisch leken, worden nu door een groeiend publiek gezien als dagelijkse realiteit. Klimaatbeleid wordt door critici omschreven als economische zelfvernietiging. *Genderdogma krijgt volgens tegenstanders voorrang boven biologische realiteit. Migratiekritiek blijft een moreel taboe. Grote instituties gedragen zich activistisch en afwijkende stemmen worden gezien als een gevaar in plaats van een onderdeel van democratisch debat.
*Genderdogma is de overtuiging dat er vaste, onveranderlijke regels zijn over hoe mannen en vrouwen zich moeten gedragen of wie zij zijn.
Daardoor krijgt het oorspronkelijke artikel van Waters achteraf een bijna profetisch karakter. De vraag verschuift van “hoe kon zij dit zeggen?” naar “waarom herkennen nu zoveel mensen precies dit patroon?”
Datzelfde patroon wordt ook zichtbaar in de recente Nederlandse context. De YouTube-report by x: @agtmael_mieke bracht dit thema opnieuw onder de aandacht en hield het debat levend. Daarbij werd ook verwezen naar het bredere Nederlandse debat rond woke, klimaatreligie en institutionele ideologie.
Een directe Nederlandse koppeling kwam van Ongehoord Nederland TV, waar predikant Simon van Groningen sprak in de uitzending “Woke- en klimaatreligie zijn de kerken binnengedrongen”, gepresenteerd door Frits Corpelijn en via YouTube verspreid met Simon van Groningen als centrale spreker. De uitzending kreeg duizenden weergaven en sloot opvallend nauw aan op de analyse van Anne Marie Waters.
Simon van Groningen stelde daar letterlijk dat veel mensen worden beïnvloed door de heersende gedachten en noemde dat zelf de klimaatreligie en de wok religie. Volgens hem zijn die ideeën ook de kerken binnengedrongen. Hij beschreef hoe de kerk is veranderd, hoe de mensheid is veranderd en hoe ook de wetenschap is veranderd. Mensen zoeken volgens hem zin in hun leven en vullen dat op met allerlei zaken waarvan zij denken dat het goed is, maar die uiteindelijk functioneren als een vervanging van God.
Hij sprak over de autonome mens die zichzelf centraal stelt en zelf wil bepalen wat waarheid is. Volgens hem kan de mens dat helemaal niet bepalen, maar probeert hij dat nu wel. Tegelijk ziet hij dat mensen steeds meer onzeker worden door inflatie, stijgende kosten en een afnemend vertrouwen dat het volgend jaar nog goed zal komen. Juist in die onzekerheid zoeken mensen nieuwe vormen van zingeving, waarbij klimaat en woke volgens hem een religieuze functie krijgen.
Deze observatie sluit naadloos aan op de oorspronkelijke stelling van Waters. Waar Waters sprak over links als een psychologisch patroon, spreekt Simon van Groningen over een ideologisch geloofssysteem dat religieuze vormen heeft aangenomen. In beide gevallen staat niet politieke voorkeur centraal, maar de structuur van denken: morele superioriteit, dogmatische overtuiging en het uitsluiten van afwijkende stemmen.
Ook Jordan Peterson gebruikte later een opvallend vergelijkbare formulering met zijn uitspraak “Net Zero Alarmism Is A Mental Illness”. Waar Waters het toepaste op links als ideologie, paste Peterson hetzelfde patroon toe op klimaatdogma. Andere arena, hetzelfde ziektebeeld. De focus verschuift van partijpolitiek naar een bredere analyse van ideologische massapsychologie.
*Net Zero-alarmisme is een psychische aandoening.
Het hoofdthema blijft daarmee onveranderd: niet Anne Marie Waters als persoon, maar haar centrale stelling dat links niet alleen een politieke richting is, maar in haar extreme vorm functioneert als een psychologische afwijking waarin slachtofferschap, schuld, dogma en intolerantie elkaar versterken.
De sterkste journalistieke invalshoek is daarom niet de vraag of Anne Marie Waters iets controversieels zei, maar of zij simpelweg te vroeg was. In 2016 klonk haar analyse als een politieke explosie. In 2026 klinkt dezelfde diagnose in Nederlandse uitzendingen, podcasts en maatschappelijke discussies over woke, klimaatbeleid, stikstof, genderideologie, massa-immigratie en cancel culture.
De discussie eindigt daarmee niet bij de simpele stelling dat links slecht zou zijn. De kernvraag ligt dieper en raakt de structuur van ideologie zelf: wanneer verandert een politieke overtuiging in een gesloten systeem waarin afwijking onmogelijk wordt en kritiek als ziekte wordt behandeld. Dan verschuift het debat van politiek naar pathologie. Precies daar ligt de blijvende kracht van “waarom linkszijn een psychische aandoening is”.■
