Er zijn momenten waarop geopolitiek zich niet aankondigt met sirenes of troepenbewegingen, maar met woorden die plotseling een ander licht werpen op bekende verhoudingen. Zo’n moment ontstaat wanneer de discussie over Groenland niet langer wordt gepresenteerd als een losse controverse, maar als onderdeel van een veel grotere historische en strategische context. In een veelbesproken tweet van Isaiah L. Carter wordt een samenhangend betoog ontvouwd dat teruggrijpt op bijna een eeuw aan militaire planning, imperiale verhoudingen en hedendaagse spanningen binnen het westerse bondgenootschap.
In dat betoog wordt eerst een stap teruggezet in de tijd, naar de jaren twintig van de vorige eeuw. De Verenigde Staten hadden toen een scherp beeld van wie zij als potentiële tegenstander beschouwden. Niet Rusland en niet China, maar het Britse Rijk. De Amerikaanse krijgsmacht werkte in die periode aan War Plan Red, een gedetailleerd noodscenario voor een mogelijke oorlog met Groot-Brittannië, waarin Canada werd gezien als de belangrijkste Britse bondgenoot en vooruitgeschoven post. Dit plan werd meerdere malen geactualiseerd en goedgekeurd onder leiding van Charles Francis Adams III, destijds minister van Marine, en telg uit een familie die diep geworteld was in de Amerikaanse strijd tegen Britse invloed.
Vanuit dat historische perspectief wordt de brug geslagen naar het heden. De huidige discussie over Groenland wordt door veel media verklaard vanuit grondstoffen, militaire bases of de rivaliteit met Rusland en China. In de clip wordt echter benadrukt dat er volgens de spreker meer aan de hand is. Europese denktanks en beleidsinstituten, waaronder Chatham House, zouden zich openlijk zorgen maken over de veranderende rol van de Verenigde Staten binnen de NAVO. Zo wordt gewezen op rapportages waarin Europese leiders hun onrust uitspreken over een “onvoorspelbare en mogelijk vijandige” Amerikaanse houding. Zelfs zou de Deense militaire inlichtingendienst de Verenigde Staten voor het eerst als een veiligheidsrisico hebben bestempeld.
Die zorgen blijven niet abstract. Volgens berichtgeving die in de clip wordt aangehaald, zouden het Verenigd Koninkrijk en Duitsland gesprekken voeren over de mogelijke inzet van NAVO-troepen op Groenland, met als doel het eiland te beschermen tegen… de Verenigde Staten zelf. Dat idee raakt de kern van het bondgenootschap, omdat het de geloofwaardigheid van Artikel 5 ondermijnt: het principe dat een aanval op één NAVO-lid wordt gezien als een aanval op allen. Wanneer het machtigste NAVO-land wordt genoemd als potentiële dreiging voor een ander lid, komt het fundament van het naoorlogse Atlantische systeem onder druk te staan.
Een belangrijk onderdeel van het betoog richt zich op de politieke status van Groenland. Het eiland verkreeg pas in 2009 een vorm van zelfbestuur en heeft tot op heden geen zeggenschap over zijn eigen buitenlandse politiek, defensie of munt. Die bevoegdheden liggen nog altijd bij Denemarken. In Deense media zouden spanningen zijn gemeld tussen Groenlandse en Deense parlementariërs, waarbij zelfs termen als “neokoloniaal”* zijn gevallen. Tegelijkertijd zouden oppositiepartijen in Groenland hebben aangegeven rechtstreeks met de Verenigde Staten te willen onderhandelen, buiten Kopenhagen om.
Neokoloniaal verwijst naar de voortdurende economische en politieke invloed van voormalige koloniale machten op onafhankelijke landen. In plaats van directe militaire of bestuurlijke controle, gebeurt dit via ongelijke handelsbetrekkingen, leningen en culturele dominantie.
In deze context wordt gesteld dat de discussie over Groenland raakt aan een bredere ontmanteling van wat wordt gezien als een restant van Europese koloniale invloed op het westelijk halfrond. De NAVO, zo wordt betoogd, fungeert daarbij als militair verlengstuk van een oud imperiaal systeem. Het mogelijke wegvallen van Groenland uit die structuur zou volgens deze redenering een domino-effect kunnen veroorzaken.
Het historische raamwerk van War Plan Red** keert later terug wanneer de geografische ligging van Groenland wordt besproken. Gezien vanaf de Noordpool ligt het eiland strategisch tussen Noord-Amerika en Europa, met Canada als cruciale schakel. Diezelfde geografische logica speelde ook een rol in de militaire plannen uit de jaren twintig. De Adams-familie, zo wordt uitgelegd, zou deze spanningslijn tussen republiek en imperium al generaties lang hebben herkend en benoemd.
**Het historische raamwerk van War Plan Red betreft een reeks geheime militaire scenario’s van de Verenigde Staten uit de jaren ’20 en ’30 voor een mogelijke oorlog tegen het Britse Rijk. Het plan richtte zich op het uitschakelen van Britse invloed in de Amerika’s, met als hoofddoel de invasie en bezetting van Canada om de Amerikaanse positie als wereldmacht te versterken.
Tot slot verbindt de clip deze buitenlandse ontwikkelingen met binnenlandse maatregelen in de Verenigde Staten. Er wordt gewezen op stappen tegen grote institutionele beleggers op de woningmarkt, pogingen om hypotheekrentes te drukken en kritiek op defensiebedrijven die zich zouden hebben gedragen als financiële instellingen in plaats van industriële producenten. Al deze elementen worden gepresenteerd als onderdelen van één samenhangende koers, gericht op politieke en economische soevereiniteit.
Of men deze analyse deelt of niet, de kracht van het betoog ligt in de manier waarop verleden en heden met elkaar worden verweven. Door vergeten plannen, actuele spanningen en concrete beleidsvoorstellen naast elkaar te leggen, ontstaat een beeld van een wereldorde die niet vaststaat, maar voortdurend wordt herschreven. En juist daarin schuilt de betekenis van Groenland: niet slechts als eiland van ijs en mineralen, maar als spiegel van een systeem dat op zijn grenzen stuit.■
Bron:
