Op een ogenschijnlijk gewone werkdag in de Rotterdamse haven escaleert een gesprek tot een dreigement. “Als je dit uitzendt heb je een probleem.” Wat begint als een verslag van een staking, mondt uit in een confrontatie tussen beveiliging, werknemers en journalisten. In een reportage van het YouTube-kanaal Left Laser wordt zichtbaar hoe gespannen de verhoudingen zijn, en hoe moeilijk het blijkt om werknemers vrijuit te laten spreken.
Volgens de reportage trekken de makers naar de haven van Rotterdam na anonieme tips over een staking. Ter plaatse bevestigen werknemers dat er wordt gestaakt. De reden: het loon en de roosters. Een werknemer zegt dat er dit jaar geen loonsverhoging is geweest, terwijl “alles duurder wordt”. Een ander geeft aan dat met de voorgestelde roosters zijn sociale leven onder druk komt te staan. Als het nieuwe rooster volledig wordt ingevoerd, werkt hij naar eigen zeggen elk weekend. Met jonge kinderen en een co-ouderschapsregeling noemt hij dat “niet te doen”.
Hoewel meerdere werknemers inhoudelijk reageren, geven zij ook aan dat het een kwestie is tussen hen en de werkgever. Sommigen willen niet herkenbaar in beeld. In de reportage wordt gesteld dat werknemers bang zijn voor ontslag als zij openlijk spreken.
De situatie verhardt wanneer een medewerker die zich voorstelt als werkzaam bij CLdN, volgens eigen zeggen in een rol als safety en security manager, zich mengt in het gesprek. Er ontstaat discussie over de vraag of de verslaggevers zich op openbaar terrein bevinden. De beveiligingsmedewerker sommeert hen te stoppen met filmen en stelt dat zij op bedrijfsterrein staan. Even later arriveert de politie bij de personeelsingang, kort nadat de opnames zijn begonnen.
Volgens de reportage is het machtsvertoon van de beveiliging merkbaar. Werknemers geven aan niet voor de camera te willen spreken uit angst voor gevolgen. De verslaggevers proberen contact te leggen met de vertegenwoordiger van een werknemersvereniging die bij het bedrijf actief is. Een eerste poging mislukt; de lijn is bezet. De dag na de staking wordt opnieuw gebeld. De vertegenwoordiger zou hebben aangegeven geen reactie te willen geven en gevraagd hebben zijn nummer te verwijderen. Wanneer wordt gemeld dat ook die weigering onderdeel zal zijn van de reportage, volgt volgens de verslaggevers een persoonlijke belediging.
Daarop wordt contact gezocht met Niek Stam van FNV Havens. In de reportage wordt FNV Havens gepresenteerd als een professionele vakbond met vijf fulltime bestuurders die zijn opgeleid in onderhandelen. Stam legt uit dat onderhandelen een vak is, waarbij kennis van wetgeving, strategie en achterban essentieel is. Hij benadrukt dat een vakbond eerlijk moet zijn over wat wel en niet haalbaar is.
Volgens Stam bestaan er al sinds begin jaren 2000 spanningen bij het betreffende bedrijf. Hij stelt dat FNV destijds buiten de deur is gehouden vanwege onenigheid over afspraken in cao’s. Een belangrijk punt betreft het vastzetten en losmaken van lading, werk dat volgens FNV door havenwerkers moet worden uitgevoerd en niet door buitenlandse bemanningsleden, die goedkoper zouden zijn. Stam spreekt in de reportage over een “gele vakbond” en suggereert dat sommige vertegenwoordigers eerder de werkgever dan de werknemers dienen.
De terughoudendheid van werknemers om te spreken, verklaart Stam vanuit die dynamiek. Wanneer werknemers het gevoel hebben dat hun vertegenwoordiging een verlengstuk van de werkgever is, ontstaat volgens hem angst om zich uit te spreken. “Alles is mogelijk,” zegt hij op de vraag of ontslag kan volgen op kritiek. Tegelijkertijd benadrukt hij dat collectiviteit bescherming biedt: als iedereen achter één woordvoerder staat, staat men sterker.
In de reportage wordt uitgebreid stilgestaan bij het begrip automatische prijscompensatie. In de Rotterdamse haven maken cao’s volgens Stam gebruik van dit systeem, waarbij lonen automatisch meestijgen met inflatie. Veel andere sectoren hebben hier in het verleden afstand van gedaan in ruil voor vaste loonsverhogingen. In 2023, toen de inflatie volgens hem 16,92 procent bedroeg, leidde de combinatie van prijscompensatie en een extra loonsverhoging van 1,5 procent tot een totale stijging van ongeveer 18,84 procent per maand voor havenwerknemers. Over automatische prijscompensatie, zo stelt Stam, wordt niet onderhandeld.
De reportage sluit af met een bredere reflectie op organisatiegraad en collectieve actie. Volgens de makers wordt macht op de werkvloer vaak onderschat. Werknemers zouden zich moeten verenigen om hun positie te versterken.
Wat resteert is het beeld van een staking waarin loon, roosters en vertegenwoordiging samenkomen. Een haven waar niet alleen containers worden verplaatst, maar ook belangen botsen, zichtbaar in gesprekken op straat, telefoontjes die ontsporen en een debat over wie werkelijk namens wie spreekt.■
