“Dag beste kijkers van Café Weltschmerz. Al jullie complotdenkers, Israëlhaters, noem het allemaal op, UFO-lovers. Je kunt het zo gek niet bedenken. Het uitschot van de samenleving.”
Met die woorden opende Rypke Zeilmaker op 28 augustus 2026 zijn wekelijkse boekenkolom.
Een land opnieuw intekenen.
Een Britse landmeter krijgt na een hongersnood de opdracht Ierland opnieuw in te tekenen. Niet om het land beter te begrijpen. Om vast te leggen wat er overblijft nadat kleine boeren zijn verdwenen en de eigen taal in het openbaar is verboden.
Wat begint als werk voor de Ordinance Survey slaat om bij een oude bron in een bos dat eerdere karteerders hebben gemist. Daar ondergaat hij een magisch-realistische ervaring. Hij wordt krankzinnig, in een dorp opgenomen en door een priester voor bezeten gehouden. Later ziet hij dat hij met zijn kaarten het land opnieuw onderwerpt aan de Britse bezetter. Wat Thomas ontdekt, vormt het hart van Land, de roman van Maggie O’Farrell.
In de YouTube rapportage van Cafe Weltschmertz gepresenteerd door Rypke Zeilmaker van 28 augustus 2026 zei Zeilmaker dat hij het boek in twee nachten uithad. 433 bladzijden. In jaren had geen roman hem zo verslonden. O’Farrell is op dezelfde dag geboren als hij. Zijn ega, die zich bezighoudt met sterrenbeelden, ziet daarin dezelfde manier van kijken. Zelf noemt hij die benadering rationele mystiek.
De grote honger.
An Gorta Mor, de grote honger of Great Famine van 1845 tot 1852, noemde Zeilmaker de moord door de Britten op een miljoen van de armste Ieren via het hongerwapen. Tijdens een bezoek aan Donegal in 2006 bezocht hij een museum op een landgoed. Daar ontdekte hij hoe complete gezinnen rond 1850 door landlords uit hun huizen werden gezet, tot baby’s aan toe. Zij werden letterlijk op straat gezet en moesten in weer en wind zien te overleven. Velen stierven.
Volgens Zeilmaker deden de Engelse overheersers bewust niets. Met voedselhulp had volgens hem kunnen worden ingegrepen, maar dat gebeurde niet. Hij sprak van een vorm van genocide, vergelijkbaar met de Armeense genocide tientallen jaren later.
In de nasleep emigreerden nog eens twee miljoen Ieren naar Amerika. Velen waren zo verzwakt dat zij ook daar alsnog stierven. Hun graven liggen verspreid over de nieuwe wereld.
Mensen eruit, schapen erin.
Negentiende-eeuws Ierland werd volgens Zeilmaker volledig herschapen. Kleinschalige boeren verdwenen. Landlords wilden het land benutten voor de internationale markt. Ook de taal werd getroffen. Aan het begin van de negentiende eeuw sprak nog ongeveer veertig procent van de bevolking vloeiend Iers. Een eeuw later was dat nog veertien procent.
In aanwezigheid van Engelsen mocht de eigen taal niet meer worden gesproken. Zeilmaker sprak van culturele eradicatie. Voor veel Britse bestuurders golden de Ieren als een inferieur volk. In een boek over menselijke evolutie van Ietter las hij een Britse reactie op de eerste vondst van een Neanderthaler:
“It is somehow resembling the skull of an Irish man with low mental organization.”
“Het vertoont op de een of andere manier gelijkenissen met de schedel van een Ierse man met een lage mentale organisatie.”
Rypke gaf de aflevering daarom de titel: Ierse Holocaust gaf land een Great Reset.
Het land als hoofdrolspeler.
Juist die historische herschrijving van Ierland vormt het decor van Land. Thomas, opgeklommen tot landmeter, trekt met Britse soldaten mee. Hem wordt verordonneerd geen woord Iers te spreken. De kaarten van de Ordinance Survey, ooit ingesteld door het Britse leger, bestaan tot op de dag van vandaag. Het boek opent met een kaart van een schiereiland.
Niet de mensen zijn de hoofdrolspelers. Het land zelf staat centraal. Bij een vergeten bron ontdekt Thomas sporen van duizenden jaren menselijke aanwezigheid, teruggaand tot de eerste Kelten. Voor vertellers van dergelijke landmystiek bestaat in Ierland een eigen naam: seanchaí, bewaker van tradities, geschiedverteller en hoeder van oude verhalen.
Historie zonder geschiedenisles.
Volgens Zeilmaker dringt O’Farrell de geschiedenis nergens op. Het drama ontvouwt zich via de levens van haar personages. Dochters emigreren naar de nieuwe wereld. Een zoon die niet spreekt moet vertrekken nadat een landlord wordt vermoord die zijn zus wilde verkrachten. Mensen springen bijna overboord wanneer hun schip Ierland verlaat. Zij nemen liever het risico te verdrinken dan hun geboortegrond achter zich te laten.
Gaandeweg wordt zichtbaar hoe de gebeurtenissen van de hongersnood doorwerken in de Ierse geschiedenis en bijdragen aan het ontstaan van het verzet tegen de Britse overheersing. Een dochter grijpt naar de viool. De melancholie van Ierland klinkt door in de muziek.
Friesland en Ierland.
Volgens Zeilmaker delen Friezen en Ieren een geschiedenis van overheersing. Hij noemt Hollanders, Brussel en de Franken als opeenvolgende machtscentra die invloed uitoefenden op de Friese identiteit.
In zijn boek Liever dood dan slaaf zoekt hij naar wat in het landschap nog niet is weggevaagd door technocratie, ruilverkaveling, de exo en de landbouwcrisis.
Een kennis uit Urk gaf hem daarom Land cadeau. Die zag dezelfde zoektocht naar mystiek in het landschap terugkeren.
Het Ierse drama is volgens Zeilmaker veel zwaarder dan wat Friesland heeft meegemaakt. Toch ziet hij overeenkomsten in de manier waarop cultuur, taal en verbondenheid met het land onder druk komen te staan.
Het geheugen van het land.
Land verscheen in 2026 bij Tinder Press. Eind september komt Maggie O’Farrell naar Tivoli Utrecht. Zeilmaker noemde zijn bespreking uiteindelijk ordinair reclame voor het boek.
Voor hem zit de kracht van de roman niet alleen in de historische feiten, hoe dramatisch die ook zijn. De echte kracht ligt in het idee dat een landschap herinneringen bewaart van iedereen die er heeft geleefd en van iedereen die er nog zal komen.
Volgens hem raakt O’Farrell daarmee iets wat in moderne samenlevingen steeds vaker verloren gaat: de band tussen mensen, geschiedenis en de grond onder hun voeten.■
