Geopolitiek in beeld: propaganda, oorlog en misleiding.

Er is een moment, soms aan het begin van een gesprek, soms pas halverwege, waarop de toon onomkeerbaar verandert. Een moment waarop de losse observaties, de ogenschijnlijk technische details en de historische verwijzingen samenklonteren tot een groter verhaal. In het gesprek tussen Jelle van Baardewijk en Diedert de Wagt bij De Nieuwe Wereld is dat moment vrijwel direct voelbaar. “Er is van alles aan de hand, geopolitiek gesproken,” luidt de openingszin. Het klinkt bijna achteloos, maar wie blijft luisteren, hoort hoe deze constatering zich ontvouwt tot een brede analyse van macht, hegemonie en de mechanismen achter internationale conflicten.

In het interview staat één centrale gedachte voortdurend op de achtergrond: de wereldorde zoals die na de Koude Oorlog is vormgegeven, staat onder druk. Volgens De Wagt is de machtspositie van de Verenigde Staten tanende, of op zijn minst minder vanzelfsprekend dan zij decennialang is geweest. Hij wijst op concrete indicatoren: de verschuiving van industriële capaciteit, de militaire verhoudingen tussen grootmachten en de afnemende slagkracht van traditionele machtsinstrumenten. Zo wordt onder meer benoemd dat China’s scheepsbouwcapaciteit vele malen groter is dan die van de Verenigde Staten, en dat een aanzienlijk deel van de Amerikaanse vliegdekschepen niet volledig operationeel zou zijn.

Deze observaties staan niet op zichzelf. In het gesprek worden ze geplaatst binnen het bredere kader van wat De Wagt beschrijft als een strijd om hegemonie. De Verenigde Staten, zo stelt hij, bevinden zich in een beslissend decennium. In beleidsdocumenten en strategische papers wordt volgens hem expliciet erkend dat de opkomst van China en Rusland de Amerikaanse dominantie bedreigt. De vraag is niet langer óf die dominantie afneemt, maar hoe en wanneer, en vooral: of die ontwikkeling nog kan worden gekeerd.

Daarmee komt ook de rol van politieke leiders in beeld. De Wagt en Van Baardewijk staan stil bij de spanning tussen verkiezingsretoriek en geopolitieke realiteit. “Make America Great Again” wordt in het gesprek aangehaald als slogan die de suggestie wekt van terugtrekking, vrede en binnenlandse focus. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat de buitenlandse koers van de Verenigde Staten opvallend consistent blijft, ongeacht wie er in het Witte Huis zit. Presidenten komen en gaan, maar de strategische lijn blijft bestaan.

Volgens De Wagt ligt de kern daarvan bij wat hij noemt de onderliggende denktanks en beleidsmakers. Zij zouden de langetermijnkoers bepalen, los van electorale cycli. In dat licht bezien krijgen militaire interventies, proxy-oorlogen en geopolitieke spanningen een andere betekenis. Het gaat dan niet primair om incidenten of individuele besluiten, maar om een doorlopende strategie waarin verschillende regio’s en conflicten schakels vormen in één groter geheel.

Een belangrijk element in die strategie is het gebruik van proxies. In plaats van directe confrontatie kiezen de Verenigde Staten er volgens De Wagt bij voorkeur voor om andere landen of actoren in te zetten. Dat minimaliseert eigen verliezen en politieke risico’s, terwijl het strategische doel overeind blijft. Oekraïne wordt in het gesprek meerdere malen genoemd als voorbeeld van zo’n proxypartij. De oorlog daar wordt gepresenteerd als onderdeel van een bredere poging om Rusland te verzwakken en te destabiliseren.

De Wagt verwijst daarbij naar uitspraken van NAVO-functionarissen en naar documenten waarin wordt gesproken over het “uit balans brengen” van Rusland. Volgens hem is de oorlog in Oekraïne niet los te zien van voorbereidingen die al jaren eerder begonnen zouden zijn, onder meer na de machtswisseling in Kiev in 2014. In het interview wordt gesteld dat de NAVO vanaf dat moment structureel betrokken was bij training, bewapening en strategische planning, ondanks het feit dat Oekraïne geen NAVO-lid is.

Tegelijkertijd wordt vastgesteld dat deze proxystrategie niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd. De Wagt stelt dat Rusland zijn militaire-industrieel complex juist heeft opgeschaald en dat het Westen moeite heeft om de productiecapaciteit bij te benen. Waar westerse defensie-industrieën werken volgens marktlogica en winstprikkels, zou Rusland beschikken over staatsgedreven overcapaciteit. Dat verschil, zo wordt betoogd, speelt een cruciale rol in het verloop van het conflict.

Deze constatering leidt tot een volgende verschuiving in focus: Europa. In het gesprek wordt beschreven hoe de Verenigde Staten hun aandacht steeds meer verleggen naar de Indo-Pacifische regio, waar China als de grootste strategische rivaal wordt gezien. Daardoor ontstaat volgens De Wagt de situatie waarin Europese landen worden geacht een grotere rol te spelen in het voortzetten van de oorlog in Oekraïne. Europese defensiebudgetten stijgen, wapenproductie wordt opgeschaald en politieke besluiten volgen elkaar in hoog tempo op.

De Wagt noemt dit geen toevallige ontwikkeling, maar een bewuste herverdeling van lasten. Europa fungeert in deze lezing als verlengstuk van een Amerikaanse strategie, waarbij de Verenigde Staten zelf ruimte creëren om zich te richten op andere prioriteiten. Dat deze verschuiving gepaard gaat met grote financiële en maatschappelijke consequenties voor Europese landen, wordt in het gesprek nadrukkelijk benoemd.

Naast Oekraïne komt ook Iran uitgebreid aan bod. In het interview wordt Iran gepresenteerd als een cruciale schakel in het grotere geopolitieke spel. De Wagt beschrijft Iran als een knooppunt in de verbindingen tussen Rusland en China, zowel economisch als strategisch. In die zin zou een confrontatie met Iran niet op zichzelf staan, maar passen binnen een poging om de opkomst van een multipolaire wereldorde* tegen te gaan.

*Een multipolaire wereldorde is een internationaal systeem waarbij de wereldmacht verdeeld is over meerdere grote landen of machtsblokken, in plaats van slechts één of twee supermachten.

De continuïteit van deze benadering wordt onderstreept door verwijzingen naar eerdere interventies in het Midden-Oosten. Irak, Libië en Syrië worden genoemd als voorbeelden van landen waar regimeveranderingen hebben plaatsgevonden in lijn met neoconservatieve beleidslijnen. Volgens De Wagt is Iran altijd het laatste, onafgemaakte hoofdstuk in deze reeks geweest. Recente ontwikkelingen zouden erop wijzen dat de voorwaarden voor escalatie nu gunstiger worden geacht dan voorheen.

Opvallend in het gesprek is dat deze analyse niet wordt gepresenteerd als een complottheorie, maar als een samenhangende lezing van publiek toegankelijke documenten, uitspraken en gebeurtenissen. Van Baardewijk benoemt expliciet dat De Wagts werk controversieel is, maar wijst tegelijk op de interne consistentie en de methodische onderbouwing. Het interview blijft daarmee nadrukkelijk beschrijvend: het legt bloot hoe bepaalde actoren volgens De Wagt denken en handelen, zonder daar expliciet morele oordelen aan te verbinden.

Een ander terugkerend thema is het verschil tussen beeldvorming en werkelijkheid. Verkiezingsbeloften, mediaberichten en symbolische maatregelen zouden volgens De Wagt vaak bedoeld zijn voor het binnenlandse publiek, terwijl de daadwerkelijke beleidskeuzes elders worden gemaakt. Migratiebeleid, militaire aanwezigheid en diplomatieke spanningen krijgen in dat licht een dubbel karakter: zichtbaar voor de camera’s, maar gestuurd door diepere belangen.

Naarmate het gesprek vordert, wordt duidelijk dat het hier niet gaat om losse crises, maar om wat De Wagt een “netjes opgeleijnd proces” noemt. De wereld beweegt volgens hem richting een fase waarin oude zekerheden verdwijnen en machtsverhoudingen opnieuw worden vastgesteld. De vraag is niet of dat gepaard gaat met conflict, maar waar en in welke vorm.

Aan het einde van het interview blijft één beeld hangen: dat van een wereld waarin beslissingen zelden op zichzelf staan en waarin gebeurtenissen pas echt te begrijpen zijn wanneer ze in hun historische en strategische context worden geplaatst. Het gesprek bij De Nieuwe Wereld biedt geen simpele conclusies of snelle oplossingen. Wat het wel doet, is een raam openen op de denkwerelden achter beleid, oorlog en macht.

Daarmee eindigt het niet met een antwoord, maar met een besef: dat de bewegingen op het wereldtoneel, hoe chaotisch ze soms ook lijken, volgens sommigen het resultaat zijn van lange lijnen en oude plannen. En dat wie die lijnen wil begrijpen, bereid moet zijn verder te kijken dan de krantenkop van de dag.■

Bron: De nieuwe Wereld: Geheimen van de macht achter de macht.

/