Broodje Aap: De verhalen die ons in de greep houden. | Ad Nuis

Het begon met een wandeling door een vertrouwde straat in Amsterdam. Geen wereldschokkende gebeurtenis, geen schreeuwerige krantenkop, maar een klein moment van herkenning en vervreemding. Journalist Ad Nuis liep langs kapperszaken, massagesalons en koffietentjes – allemaal met hippe Engelse namen. Een stukje Van Woustraat dat tegelijk vertrouwd en vervreemdend aanvoelt. Maar achter die alledaagse observatie ontvouwt zich een verhaal dat veel groter is: over macht, propaganda, en verhalen die ons worden opgedrongen als onvermijdelijke waarheden. Verhalen die, zo stelt Nuis, niet meer zijn dan broodjes aap.

Een advocaat te dichtbij de waarheid.

Een van die verhalen betreft de zaak van advocaat Arno van Kessel. Volgens Nuis is zijn arrestatie geen losstaand incident, maar onderdeel van een bredere strategie: damage control van overheden en machten die zich bedreigd voelen. “Hij komt te dicht bij de waarheid,” schrijft hij. En wie te dicht bij de waarheid komt, moet worden weggezet als ‘gekkie’, complotdenker of gevaarlijke soeverein.

Die lijn trekt Nuis door naar zijn eerdere werk als journalist in Azerbeidzjan. Daar ontmoette hij advocaten die, net als Van Kessel nu, hun beroep niet meer konden uitoefenen omdat ze het regime te kritisch benaderden. In een dictatuur krijgt dat vorm door openlijke repressie, maar volgens Nuis zijn de mechanismen in Nederland subtieler, schijninstituten, tuchtcolleges en beroepsverenigingen die zich in dienst stellen van de macht in plaats van van de burger.

Broodjes aap: van vaccins tot oorlog.

De kracht van propaganda zit volgens Nuis in herhaling en framing. Neem de bekende leuzen: Vaccineren doe je voor een ander. Gezondheid komt uit een spuit. Oorlog voer je voor de vrede. Iedere man kan een vrouw worden, of andersom. De burger is schuldig aan klimaatverandering, de oplossing is meer belasting.

Stuk voor stuk, zo zegt hij, zijn het broodjes aap, verzinsels die met zoveel stelligheid worden gebracht dat ze vanzelf aannemelijk lijken. En wie kritiek uit, wordt weggezet. Het patroon herhaalt zich in steeds andere gedaanten, van coronabeleid tot geopolitieke keuzes.

De parallel met Azerbeidzjan.

De reportage uit Azerbeidzjan die Nuis aanhaalt, maakt dat inzicht tastbaar. Hij sprak er advocaten als Jin Imanov, die zijn licentie verloor omdat hij openbaar maakte dat gevangenen werden gemarteld. Of Hassanov, een oudere advocaat die belangrijke politici en activisten had verdedigd, en uiteindelijk door intimidatie en dwang van het toneel verdween. Ook advocate Shala Humbatova vertelde hoe dun de lijn was tussen mogen werken en definitief worden uitgesloten: verdedigen mag, maar praat nooit met de media.

Die verhalen zijn niet slechts anekdotes uit een ver land. Voor Nuis zijn het spiegels. Want ook hier, zegt hij, gelden inmiddels ongeschreven regels. Je mag advocaat zijn, je mag kritische vragen stellen, maar alleen zolang je het podium van de macht niet te zeer verstoort.

De show van de grote politiek.

Daarachter speelt het geopolitieke toneel. Nuis fileert de rol van de NATO, Mark Rutte, Donald Trump en de manier waarop Europa meegaat in een oorlog die volgens hem vooral een verdienmodel is. “De show must go on,” schrijft hij. Wapens worden gekocht, betaald door belastinggeld, geleverd aan Oekraïne – terwijl voorraden opraken en Europese economieën verzwakken.

Trump, ooit de belofte van een einde aan eindeloze oorlogen, is in deze lezing niets meer dan een maffiabaas die handelt in wapens. Rutte, zijn “loopjongetje”, prijst hem in de media en doet er nog een schep bovenop. De NATO wordt de “Nord Atlantic Trump Organization”.

Poetin, ondertussen, speelt zijn eigen spel. Waar het Westen dreigt, stelt hij dat Rusland zijn strategische doelstellingen niet opgeeft. Voor Nuis is het duidelijk: wie het conflict wil begrijpen, moet terug naar 2014, naar de door de CIA gesteunde staatsgreep in Kiev, en naar de systematische uitbreiding van de NATO richting Russische grenzen.

Een macht die haar greep verliest.

Toch ziet Nuis ook dat de macht aan het wankelen is. Propaganda werkt, maar alleen zolang ze gedoseerd en geloofwaardig blijft. Te veel, te opzichtig, en mensen haken af. Hij stelt dat het wantrouwen tegen vaccins inmiddels groot is, dat de proxy-oorlog in Oekraïne door de NAVO is verloren, en dat de klimaatretoriek slechts overeind blijft bij degenen die er geld aan verdienen.

“Woke” noemt hij een stads- en mediafenomeen dat groot lijkt, maar uiteindelijk beperkt blijft tot kringen die zichzelf in stand houden.

Het persoonlijke kader.

Tussen die grote geopolitieke lijnen door blijft Nuis de menselijke maat benadrukken. Zijn wandeling door Amsterdam, zijn gesprekken met buren in de provincie, het zwemmen in een roze zwembroek bij een watertje, de toevallige ontmoetingen met hondenbezitters en voorbijgangers. Juist in die kleine scènes laat hij zien hoe groot de afstand is geworden tussen het gewone leven en de grootspraak van politiek en media.

Daarin schuilt de kracht van zijn column: de lezer voelt de intimiteit van een straatbeeld of een zomerochtend, maar wordt vervolgens meegetrokken in een analyse van macht en manipulatie.

De rode draad.

Wat alles bij elkaar houdt, is het motief van het broodje aap. Een broodje dat er smakelijk uitziet, dat je bijna gedachteloos bestelt, maar dat uiteindelijk niet voedt, slechts vult met illusie. Zo, zegt Nuis, zijn de verhalen waarmee we dagelijks worden overspoeld. Of het nu gaat om oorlog, klimaat, gezondheid of identiteit, steeds opnieuw blijken de grote beloften en slogans niets meer dan een menu van bedachte waarheden.

Slot.

De vraag die dan resteert: wat doen we ermee? Zwijgen of uitspreken? Voor Nuis is het antwoord helder: nooit een “Wierd Dukje” doen, nooit wegkijken of meebewegen met de macht. Want wie de verhalen slikt zonder te proeven, verliest uiteindelijk de smaak voor waarheid.

En zo eindigt zijn betoog zoals het begon, met een simpel beeld: een broodje aap, geserveerd in de Van Woustraat. Maar achter dat broodje schuilt de waarschuwing van een journalist die weigert te happen.

Slotzin:
De macht kan blijven bakken wat zij wil, maar de vraag is wie nog bereid is dat broodje aap door te slikken. ■

Samenvatting van de gebruikte links en verwijzingen:

Bestel de glossy Rechte Rug van Ad Nuis & Tobias Asser via de website van De Andere Krant (bestellen/rechte-rug). Abonneren op De Andere Krant kan via de officiële pagina (abonneer).Voor nieuws, opinie en artikelen: de nieuwspagina van De Andere Krant (nieuws).

Volg De Andere Krant via:

• Telegram: t.me/deanderekrant
• Instagram:   / deanderekrant  
• Facebook:   / deanderekrant  
• LinkedIn:   / deanderekrant  
• Twitter:   / anderekrant