Er hangt spanning in de lucht bij Blue Tiger Studio. “Vandaag hebben we groot nieuws,” opent presentator Tom Zwitser zijn uitzending. Met rustige stem, maar met hoorbare urgentie, legt hij uit waarom dit moment zo belangrijk is: de vraag of onze verkiezingen kunnen worden beïnvloed, en vooral door wie.
“U weet allemaal dat we niet met computers stemmen,” zegt Zwitser. “We stemmen op papier.” Maar zelfs die papieren stemmen worden uiteindelijk omgezet in digitale gegevens. En precies daar, zegt hij, zit het probleem: “Daar komt software aan te pas om de uitslag vast te stellen. En daar is veel op aan te merken.”
Het onderzoek van jurist Max Hazenkamp.
Jurist Max Hazenkamp, bekend van procedures tegen de staat en de NCTV, verdiepte zich in de bedrijven achter de software die verkiezingsuitslagen verwerkt. Zijn ontdekking, vertelt Zwitser, is “verschrikkelijk.”
Hazenkamp onderzocht dossiers van de Kamer van Koophandel in Nederland én in Engeland. Zijn bevindingen legde hij vast in een e-mail aan Zwitser, die het bericht tijdens de uitzending voorleest. “De uitslag van de verkiezing wordt vastgesteld met gebruikmaking van de software Ondersteunende Software Verkiezingen 2020 — OSV 2020,” schrijft Hazenkamp.
Die software is ontwikkeld in opdracht van de Kiesraad, het orgaan dat verantwoordelijk is voor de vaststelling van verkiezingsuitslagen in Nederland. “De Kiesraad gaf opdracht aan het Delftse bedrijf Fox IT om een cyberaanval te simuleren,” schrijft Hazenkamp. Daarmee moest worden getest hoe veilig OSV 2020 werkelijk was.
Maar het onderzoek brengt iets onverwachts aan het licht: Fox IT is geen volledig onafhankelijk Nederlands bedrijf meer.
Britse belangen in Nederlandse verkiezingssoftware.
Volgens Hazenkamp worden de aandelen van Fox IT indirect gehouden door NCC Group PLC, gevestigd in Manchester, Verenigd Koninkrijk. En dat detail blijkt allesbehalve onschuldig.
Eén van de grootste opdrachtgevers van NCC Group is namelijk de Britse inlichtingendienst GCHQ, het Government Communications Headquarters. Juist die dienst kwam in opspraak na de beruchte Belgacom-hack, waarbij de Britten jarenlang toegang hadden tot communicatie van Europese instellingen, waaronder het Europees Parlement en de Europese Commissie.
Fox IT, destijds betrokken bij een veiligheidscontrole bij Belgacom, ontdekte de inbraak door de Britten, maar liet na om maatregelen te nemen. In plaats daarvan, zo blijkt, verklaarde het bedrijf “de operaties van de GCHQ niet te willen verstoren.”
Het beeld dat zich aftekent, is dat een bedrijf dat nauwe banden onderhoudt met Britse inlichtingendiensten later de Nederlandse verkiezingssoftware controleert, en zelfs de handleiding levert waarmee die software gehackt kan worden.
Het gevaar in de code van OSV 2020.
Hazenkamp wijst erop dat Fox IT in haar eigen onderzoeksrapport erkent dat de verkiezingssoftware ernstige kwetsbaarheden bevat. Zo kunnen gebruikersnamen en wachtwoorden van Kiesraadmedewerkers worden achterhaald via het inlogsysteem. Ook zouden verkiezingsdefinities kunnen worden gemanipuleerd.
Fox IT leverde, aldus Hazenkamp, “in essentie een handleiding met schermafdrukken om de software te kunnen hacken.”
De conclusie die hij daaruit trekt, is scherp: “In deze omstandigheden kan niet zonder meer worden gezegd dat de vaststelling van de verkiezingsuitslag onafhankelijk, onpartijdig en vrij van beïnvloeding zal geschieden.”
Met andere woorden: zelfs als er géén sprake is van daadwerkelijke manipulatie, kan die wel plaatsvinden, en dat alleen al vormt een bedreiging voor de democratische legitimiteit.
De politieke dimensie.
Waarom zouden Britse diensten belang hebben bij Nederlandse verkiezingen? Volgens Hazenkamp sluit de ideologische lijn van D66 sterk aan bij Britse overheidsdoelen, met name de Sustainable Development Goals (SDG’s) die het Verenigd Koninkrijk “at home and abroad” wil implementeren.
Die doelen, globalisering, verduurzaming van voedselproductie, en een transitie naar internationale beleidsstructuren, zijn speerpunten die ook door D66 worden gedeeld.
Partijen als de PVV en andere eurosceptische of nationalistische bewegingen staan daar lijnrecht tegenover. Hazenkamp suggereert dat buitenlandse beïnvloeding daarom eerder D66 of GroenLinks-PvdA zou bevoordelen, al houdt hij het bij de vaststelling van feitelijke verbanden tussen Britse staatsinstellingen, bedrijven en de Nederlandse verkiezingsinfrastructuur.
De vergeten waarschuwingen.
Al in 2014 berichtte de Volkskrant over de Belgacom-hack: “Belgacom liet Britse spionage voortduren,” luidde de kop. Volgens dat artikel had Belgacom het onderzoek naar de Britse spionagesoftware voortijdig gestaakt en de resultaten van de interne audit tegengehouden, waardoor GCHQ ongestoord verder kon opereren.
Het bewijs kwam uit documenten van Edward Snowden, gepubliceerd door NRC Handelsblad, De Standaard en The Intercept. Daaruit bleek dat de Britten “uitgebreide exploitatie van de communicatie” mogelijk maakten, een eufemisme voor structurele spionage op Europese netwerken.
Juist Fox IT was in die zaak betrokken als onderzoeksbedrijf. En hoewel het bedrijf de infiltratie ontdekte, bleef het stil. Volgens Zwitser toont dat aan “hoe machtig en verweven de veiligheidsindustrie is met staatsbelangen.”
Nederlandse diensten waren gewaarschuwd.
De AIVD en MIVD waarschuwden eerder voor inmenging door buitenlandse veiligheidsdiensten, waaronder GCHQ, via de samenwerking met Fox IT. Toch bleef het bedrijf voor gevoelige opdrachten in Nederland ingeschakeld.
Dat een Britse onderneming, met banden tot een dienst die eerder Europese overheden afluisterde, nu de software controleert waarmee Nederland verkiezingsuitslagen bepaalt, is een gegeven dat tot dusver grotendeels onbesproken bleef in de Nederlandse media.
“Dit moest naar buiten komen”.
“Max heeft deze informatie aan meerdere partijen voorgelegd,” zegt Zwitser in de uitzending. “Maar niemand wilde het publiceren. Hij gunde het mij, omdat wij al jaren met dit thema bezig zijn.”
Zwitser benadrukt dat hij het niet doet uit sensatiezucht, maar uit noodzaak: “Het moet vandaag naar buiten, want vandaag worden de verkiezingen geldig of ongeldig verklaard. Dan hebben we in elk geval ons best gedaan.”
De context van Blue Tiger Studio.
Tussen de onthullingen door richt Zwitser zich rechtstreeks tot zijn publiek. De uitgeverij De Blauwe Tijger, waaraan Blue Tiger Studio is verbonden, verkeert in financieel zwaar weer. De uitgever vraagt zijn kijkers om steun, niet met donaties uit medelijden, maar door boeken te kopen uit hun fonds.
“Wij moeten de landsadvocaat betalen,” zegt hij. “We hebben 17.000 euro nodig om november te overleven.” Het is een persoonlijke noot midden in een uitzending vol geopolitieke implicaties. “Ik bedel niet om geld,” zegt Zwitser. “Ik bedel om klandizie. Dat vind ik fijner. Boeken verkopen, dat is mijn werk, mijn roeping.”
De strijd met de NCTV.
Zwitser verwijst ook naar de conflicten met de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid), die zijn uitgeverij in een rapport noemde over “dreigingen in Nederland.” Andere partijen kregen later rectificaties, De Blauwe Tijger niet.
Volgens Zwitser past dat in een patroon van censuur en verdachtmaking van media die niet binnen de dominante ideologische kaders vallen. “Wij hebben een levensbeschouwing,” zegt hij. “Geen agenda. Dat maakt ons gevaarlijk voor de overheid.”
Het bredere plaatje.
De combinatie van elementen, een kwetsbare verkiezingssoftware, Britse veiligheidsdiensten met toegang tot Nederlandse infrastructuur, een uitgeverij die kritisch onderzoek publiceert en daarvoor onder vuur ligt, maakt het verhaal van Blue Tiger Studio tot meer dan alleen een technische kwestie. Het is een illustratie van hoe kwetsbaar democratie kan zijn als technologie, politiek en nationale veiligheid in elkaar grijpen.
Zwitser besluit zijn uitzending met een oproep: “Als dit waar is, en het ligt allemaal voor het oprapen, dan moet het land wakker worden. Onze verkiezingen moeten niet alleen eerlijk zijn, ze moeten ook zichtbaar eerlijk zijn.”
Slot.
Terwijl de camera langzaam uitzoomt, klinkt de stem van Tom Zwitser nog één keer, met hoorbare vermoeidheid maar ook overtuiging: “Wij hebben u nodig. Niet alleen voor ons, maar voor de waarheid. Want als wij zwijgen, dan bepaalt straks een buitenlandse server wie er in Nederland wint.”
En zo eindigt een uitzending die, hoe men er ook over denkt, onmiskenbaar een van de meest indringende en controversiële momenten vormt in de recente Nederlandse mediageschiedenis.■
Bron: Blue Tiger Studio, gepresenteerd door Tom Zwitser
