Terwijl de spanningen tussen Rusland en het Westen verder oplopen en in Nederland opnieuw wordt gesproken over de herinvoering van de dienstplicht, staat de geopolitieke situatie centraal in de eerste aflevering van Kantelpunt. In de YouTube-reportage van blckbx.tv gaan presentator Diedert de Wagt, theatermaker George van Houts en Ruslandkenner Peter van Stigt uitgebreid in op de veranderende machtsverhoudingen tussen Oost en West. De uitzending vormt de aftrap van een nieuwe Deep Dive-serie waarin actuele wereldontwikkelingen vanuit verschillende invalshoeken worden besproken.
Een nieuwe Koude Oorlog?
Volgens Diedert de Wagt bevindt de wereld zich op een historisch kantelpunt. Waar de Koude Oorlog jarenlang als afgesloten hoofdstuk werd beschouwd, lijken de internationale spanningen opnieuw sterk toe te nemen. Hij wijst op discussies over dienstplicht, de groeiende militaire paraatheid binnen Europa en de toenemende polarisatie tussen grootmachten.
De Wagt benadrukt dat een gedeelde werkelijkheid alleen kan ontstaan wanneer mensen bereid zijn met elkaar in gesprek te blijven. Samen met George van Houts wil hij daarom gasten uitnodigen met uiteenlopende achtergronden en visies. De focus ligt daarbij op geopolitiek, omdat internationale machtsverschuivingen volgens hem rechtstreeks doorwerken in het dagelijks leven, van energieprijzen tot migratie en economische ontwikkelingen.
Handelaar met tientallen jaren Ruslandervaring.
De eerste gast is Peter van Stigt, ondernemer en Ruslandkenner. Hij handelt al tientallen jaren met Rusland, spreekt vloeiend Russisch en bezoekt het land regelmatig.
Van Stigt vertelt dat een recente Postbus 51-campagne hem opviel. Waar de overheid volgens hem eerder opriep afstand te houden van mensen met afwijkende opvattingen, wordt nu juist opgeroepen om met elkaar in gesprek te gaan. Volgens hem zou diezelfde bereidheid tot dialoog ook moeten gelden voor de relatie tussen Nederland, Europa en Rusland.
Van militair taalstudent tot ondernemer.
Van Stigt schetst zijn eigen achtergrond. Tijdens zijn militaire dienst begin jaren negentig werd hij opgeleid in de Russische taal, destijds bedoeld om in geval van een militaire confrontatie met Sovjetmilitairen te kunnen communiceren.
Kort na de val van de Sovjet-Unie bezocht hij Rusland voor het eerst. De eerste jaren werkte hij voor internationale ondernemingen, waarna hij vanaf 1999 zelfstandig zaken ging doen in Rusland.
Volgens Van Stigt veranderde zijn kijk op de internationale politiek ingrijpend na de gebeurtenissen op het Maidanplein in Kiev in 2014. Vanaf dat moment begon hij kritischer te kijken naar de berichtgeving in westerse media en naar het beleid van Europese regeringen.
Sancties en handel.
Hoewel Europa omvangrijke sancties tegen Rusland heeft ingesteld, stelt Van Stigt dat economische samenwerking op verschillende terreinen nog altijd doorgaat.
Volgens hem bereiken olie, gas en andere grondstoffen Europa nog steeds via tussenlanden, waardoor de uiteindelijke prijs juist stijgt. Voor producten uit de landbouwsector, waarin zijn eigen bedrijf actief is, bestaan volgens hem bovendien nauwelijks beperkingen.
Hij geeft aan dat betalingen nog steeds mogelijk zijn via banken die niet op sanctielijsten voorkomen en dat handelscontacten in bepaalde sectoren grotendeels intact zijn gebleven.
Verschillende beelden van Rusland.
Volgens Van Stigt bestaat er in West-Europa een sterk negatief beeld van Rusland, terwijl hij tijdens zijn bezoeken juist een heel andere werkelijkheid ervaart.
Hij verwijst naar bezoeken aan historische herdenkingsplaatsen in Sint-Petersburg, waar volgens hem geen vijandigheid tegenover Duitsers of andere Europeanen zichtbaar was. Russen zouden volgens hem een duidelijk onderscheid maken tussen politieke leiders en gewone burgers.
Discussies in Europa over het weren van Russische cultuur, schrijvers en componisten noemt hij daarom onbegrijpelijk.
De jaren negentig als keerpunt.
Van Stigt vergelijkt het huidige Rusland regelmatig met het Rusland dat hij begin jaren negentig leerde kennen.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kende het land volgens hem een periode van economische chaos, hyperinflatie, grootschalige privatiseringen en de opkomst van oligarchen. Veel staatsbedrijven kwamen in particuliere handen terecht en grote delen van de bevolking zagen hun levensstandaard juist sterk dalen.
Volgens Van Stigt veranderde die situatie pas nadat Vladimir Poetin eind 1999 aan de macht kwam.
Poetin en de oligarchen.
Volgens Van Stigt koos Poetin ervoor de invloed van de oligarchen op de politiek terug te dringen.
Ondernemers mochten volgens hem rijk blijven, zolang zij zich niet met de nationale politiek bemoeiden. Tegelijkertijd werd volgens Van Stigt fors geïnvesteerd in infrastructuur, onderwijs en gezondheidszorg.
Hij stelt dat Rusland hierdoor weer bestuurlijke stabiliteit kreeg zonder volgens hem uit te groeien tot een totalitaire staat.
Oekraïne en de NAVO.
Ook de oorlog in Oekraïne komt uitgebreid aan bod. Volgens Van Stigt liggen de oorzaken van het conflict niet uitsluitend in Oekraïne zelf, maar spelen ook de uitbreiding van de NAVO en de verslechterde relatie tussen Rusland en het Westen een belangrijke rol.
Hij stelt dat Russische waarschuwingen hierover jarenlang onvoldoende serieus zijn genomen en ziet het huidige conflict als onderdeel van een bredere geopolitieke machtsstrijd.
Proxy-oorlog.
Van Stigt beschouwt de oorlog als een proxy-conflict waarbij Rusland indirect tegenover de NAVO staat.
Volgens hem was het oorspronkelijke doel van de Russische inval niet het volledig bezetten van Oekraïne, maar het afdwingen van onderhandelingen. Hij verwijst daarbij naar gesprekken in Istanbul die volgens hem uiteindelijk geen vervolg kregen. Daarnaast bespreekt hij de militaire ontwikkelingen aan het front en de voortdurende wapensteun vanuit westerse landen.
BRICS en een veranderende wereldorde.
Een belangrijk deel van het gesprek gaat over de opkomst van BRICS. Van Stigt bezocht in 2024 de BRICS-top in Kazan en ziet het samenwerkingsverband als een belangrijke aanwijzing dat de wereld steeds minder wordt gedomineerd door één machtsblok.
Volgens hem vertegenwoordigen de BRICS-landen inmiddels een aanzienlijk deel van zowel de wereldbevolking als de wereldeconomie. Hij verwacht dat steeds meer landen zich daarbij zullen aansluiten of nauwer zullen samenwerken.
Europa volgens Van Stigt.
Tot slot bespreekt het drietal de toekomst van Europa. Volgens Van Stigt ligt duurzame vrede op het Euraziatische continent alleen binnen bereik wanneer Europese landen opnieuw bereid zijn op gelijkwaardige wijze met Rusland samen te werken. George van Houts plaatst daarbij kanttekeningen en benadrukt dat volgens hem eerst veel bestaande bureaucratische structuren zullen moeten verdwijnen voordat nieuwe vormen van samenwerking kunnen ontstaan. De uitzending eindigt met een oproep om het gesprek tussen verschillende wereldbeelden te blijven voeren.
Conclusie.
De eerste aflevering van Kantelpunt biedt een uitgebreid inkijkje in de visie van Peter van Stigt op de huidige verhouding tussen Rusland en het Westen. Naast de oorlog in Oekraïne komen ook thema’s als internationale machtsverschuivingen, economische sancties, BRICS, de NAVO en de toekomst van Europa uitgebreid aan bod. De uitzending laat daarmee zien hoe één geopolitieke analyse kan uitgroeien tot een bredere discussie over de veranderende wereldorde.■ Bron: Blckbx: Rusland en de toekomst van het Westen.
