Universeel basisinkomen lijkt eraan te komen: wat jarenlang werd afgedaan als complottheorie, wordt in Davos hardop besproken.

Wat jarenlang werd weggezet als speculatie aan de randen van het publieke debat, klinkt inmiddels openlijk door in de gangen van het World Economic Forum in Davos. In een interviewfragment dat recent werd gedeeld via de Tweet van Johnatan Krispijn, spreekt een Nederlandse ondernemer in kunstmatige intelligentie en technologie ongefilterd over een systeem dat hij omschrijft als een nieuwe vorm van universeel basisinkomen. Niet als idee, maar als een lopend traject waarin overheden, technologie en data samenkomen.

Het gesprek begint informeel. De interviewer merkt op dat zijn gesprekspartner uit Nederland komt en vraagt wat hij daar doet. De ondernemer antwoordt dat hij betrokken is bij een bedrijf in AI en technologie dat werkt aan het creëren van universal basic income. De manier waarop dit moet worden gerealiseerd wijkt af van traditionele modellen. Volgens hem draait het om infrastructuur en om data die mensen dagelijks genereren via hun telefoon. Die data, zo zegt hij, kan worden gemonetiseerd op een platform waar bedrijven direct data van individuen kopen. In ruil daarvoor ontvangen gebruikers een passief inkomen. Data wordt daarmee benoemd als een economisch bezit, een nieuw type “asset”.

Wanneer de interviewer doorvraagt over de betrokkenheid van overheden en de daadwerkelijke uitrol van een app, antwoordt de spreker dat het initiatief is ondertekend door 193 landen. Hij noemt expliciet dat Nederland daar ook bij hoort. Volgens zijn woorden geldt dit voor vrijwel alle regio’s wereldwijd. Het project bevindt zich volgens hem niet in een verkennende fase, maar is al in uitrol. Hij gebruikt daarbij de term “rolling out” om aan te geven dat het proces al in gang is gezet.

Een ander belangrijk onderwerp in het gesprek is de koppeling met betaalmiddelen. De interviewer vraagt of het systeem te linken is aan een centrale digitale munt, zoals een CBDC of de digitale euro. De ondernemer antwoordt dat er verschillende vormen van uitbetaling mogelijk zijn. Hij stelt dat een groot deel van de wereldbevolking verschillende typen inkomsten en betaalmiddelen gebruikt en dat het systeem daarop moet worden afgestemd. Volgens hem wordt er gewerkt aan oplossingen die per land en regio verschillen, waarbij ook digitale vormen van geld een rol kunnen spelen.

Het gesprek wordt nu eindelijk concreet wanneer wordt gevraagd hoe dit alles in de praktijk zou werken, bijvoorbeeld in Nederland. De spreker vergelijkt de aanpak met de periode tijdens corona. Net zoals destijds een app op de telefoon werd gebruikt, zou ook dit systeem via een app beschikbaar komen. Burgers krijgen de mogelijkheid om deel te nemen en, zo zegt hij letterlijk, het gebruik van de app wordt door de regering aanbevolen voor wie onderdeel wil zijn van dit nieuwe proces. Daarmee schetst hij een model waarin deelname formeel vrijwillig is, maar wel actief wordt gestimuleerd door de overheid.

Volgens de ondernemer is er ook een duidelijk voordeel voor staten. Hij legt uit dat het systeem een nieuwe vorm van belastbare inkomsten creëert. Wanneer data wordt gezien als een bezit waar burgers geld mee verdienen, ontstaat er automatisch een basis voor belastingheffing. Bedrijven betalen gebruikers voor hun data, gebruikers ontvangen inkomsten en de overheid kan daar belasting over innen. In het gesprek wordt dit meerdere keren bevestigd als een samenhangend systeem dat aantrekkelijk is voor regeringen.

Krispijn vat het mechanisme samen door te stellen dat een gebruiker zijn data beschikbaar stelt aan een bedrijf, dat bedrijf betaalt daarvoor en over die betaling wordt belasting geheven. De spreker bevestigt dit expliciet en noemt het een vast systeem. Er wordt niet gesproken over een theoretisch experiment, maar over een praktische werkwijze die al is uitgedacht en besproken met grote partijen.

Aan het einde van het fragment wordt gevraagd wanneer mensen dit kunnen verwachten. De ondernemer antwoordt voorzichtig dat dit afhangt van hoe de verdere ontwikkelingen na Davos verlopen en van afspraken met grote institutionele partijen. Hij spreekt over de komende jaren, zonder een exacte planning te geven, maar wel in de context van voortgaande internationale samenwerking.

Het fragment, gedeeld via de Tweet van Johnatan Krispijn, laat zien hoe termen als universeel basisinkomen, data-monetisering en overheidsaanbevelingen niet langer uitsluitend voorkomen in theoretische discussies of alternatieve kringen. In Davos worden ze hardop uitgesproken als onderdeel van een lopend proces. Wat lange tijd werd bestempeld als complottheorie, klinkt hier als een feitelijke beschrijving van wat volgens de spreker al in voorbereiding is, en mogelijk stap voor stap werkelijkheid wordt. ■

Bron: