Wat weten we werkelijk over de claim dat Brussel 109 miljoen euro uittrekt voor geo-engineering?
Een virale tweet over een Europees budget van 109 miljoen euro voor het ‘verduisteren van de zon’ leidde tot een zoektocht langs sociale media, Italiaanse burgerinitiatieven, Europese onderzoeksprogramma’s en wetenschappelijke rapporten. Wat begon als een opvallende claim op X, groeide uit tot een onderzoek naar de vraag welke feiten daadwerkelijk zijn terug te vinden in officiĆ«le documenten en welke beweringen voorlopig onbevestigd blijven.
Een screenshot zet een onderzoek in gang.
Een enkele screenshot op het sociale medium X, voorheen Twitter, kan tegenwoordig binnen enkele uren uitgroeien tot een onderwerp waar duizenden mensen zich over buigen. Dat gebeurde ook met een afbeelding waarin werd beweerd dat de Europese Unie 109 miljoen euro heeft vrijgemaakt voor projecten die de zon moeten verduisteren door aerosolen in de atmosfeer te brengen. De post werd gedeeld door Mieke van Agtmael (@agtmael_mieke) en vond al snel zijn weg naar netwerken die zich bezighouden met klimaatbeleid, geo-engineering, chemtrails en kritiek op Europese besluitvorming.
De boodschap was eenvoudig en krachtig: Brussel zou tientallen miljoenen investeren in technieken om de aarde kunstmatig af te koelen. Juist die eenvoud maakte de claim zo opvallend. Maar waar kwam het bedrag vandaan? En werd deze bewering ondersteund door officiƫle documenten?
Het spoor leidt naar @gewoonmerels.
Het onderzoek begon bij de oorspronkelijke bron. De exacte clip in de Tweet van Mieke van Agtmael bleek inmiddels niet meer eenvoudig terug te vinden in openbare zoekresultaten.
De screenshot bood echter voldoende aanknopingspunten om verder te zoeken. Bovenaan was nog net een andere gebruikersnaam zichtbaar: @gewoonmerels. Dit account, GEWOON āļø MEREL, blijkt een omvangrijk profiel te zijn met tienduizenden berichten en een grote groep volgers. In de profieltekst staat de veelzeggende zin: “U noemt het ‘complot’, ik noem het patroonherkenning…”, gevolgd door een verwijzing naar een eigen Substack.
Het account publiceert regelmatig berichten over geo-engineering, chemtrails, aerosolen en vermeende klimaatinterventies. Alles wijst erop dat de screenshot oorspronkelijk afkomstig is van dit account en later door Mieke van Agtmael verder werd verspreid. Hoewel in eerste instantie de clip tijdens dit onderzoek niet meer in openbare archieven kon worden teruggevonden, kon de route waarlangs de afbeelding zich verspreidde grotendeels worden gereconstrueerd.
Van X naar een Italiaanse presentatie.
De afbeelding verwijst naar een Italiaanse presentatie met de titel Guerra alla Geoingegneria (Oorlog tegen geo-engineering). De spreekster is Frida Chialastri, een Italiaanse advocate die zich bezighoudt met de juridische, ethische en democratische aspecten van geo-engineering.
Chialastri is betrokken bij het burgerinitiatief DDL Cieli Blu (Blue Skies), dat pleit voor een verbod op geo-engineering, weersbeĆÆnvloeding en atmosferische experimenten. Via handtekeningenacties probeert het initiatief politieke aandacht te krijgen voor strengere regelgeving.
De volledige presentatie is beschikbaar op YouTube en wordt daarnaast veel gedeeld via Telegram-kanalen. In haar lezing bespreekt Chialastri onder meer Horizon Europe, Europese subsidies, Solar Radiation Management (SRM) en internationale verdragen. Juist deze presentatie vormt de belangrijkste bron voor de claim over de 109 miljoen euro.
Bestaat het budget van 109 miljoen euro?
De kernvraag van het onderzoek luidde eenvoudig: heeft de Europese Unie daadwerkelijk 109 miljoen euro gereserveerd om de zon te verduisteren door aerosolen in de atmosfeer te brengen?
De geraadpleegde officiƫle EU-documenten geven een genuanceerder beeld.
Vast staat dat de Europese Unie via Horizon Europe aanzienlijke bedragen investeert in klimaatonderzoek. Binnen dat programma lopen tientallen projecten die zich bezighouden met atmosferische processen, aerosolen, wolkenvorming, klimaatmodellen en de mogelijke gevolgen van klimaatinterventies. Ook wordt onderzoek gefinancierd naar de bestuurlijke en ethische aspecten van Solar Radiation Management (SRM).
Projecten zoals CHAPAs richten zich op natuurlijke aerosolvorming en het verbeteren van klimaatmodellen, terwijl FOCI onderzoek doet naar niet-COā-klimaatforceringen, waaronder aerosolen en hun invloed op klimaat en luchtkwaliteit. Dergelijke projecten bestaan daadwerkelijk en ontvangen Europese subsidie.
Dat betekent echter niet automatisch dat de Europese Unie ook een afzonderlijk budget van 109 miljoen euro heeft vrijgemaakt voor het actief injecteren van aerosolen in de stratosfeer.
Tijdens dit onderzoek is geen officieel EU-document gevonden waarin letterlijk staat dat 109 miljoen euro is gereserveerd voor een operationeel programma om zonlicht te verminderen door middel van aerosolinjecties.
De voorlopige werkhypothese is daarom dat het genoemde bedrag mogelijk bestaat uit een optelsom van meerdere afzonderlijke onderzoeksprojecten binnen Horizon Europe. Subsidies voor aerosolenonderzoek, klimaatmodellen, atmosferische chemie en governance lijken daarbij gezamenlijk te zijn gepresenteerd als Ć©Ć©n bedrag. Of deze optelsom daadwerkelijk uitkomt op ongeveer 109 miljoen euro vraagt om aanvullend onderzoek binnen de volledige Horizon Europe-database.
Wat is Solar Radiation Management?
De discussie over de 109 miljoen euro kan niet los worden gezien van Solar Radiation Management, kortweg SRM. SRM is een verzamelnaam voor technieken die bedoeld zijn om een klein deel van het invallende zonlicht terug de ruimte in te reflecteren, zodat de aarde tijdelijk minder opwarmt. De bekendste voorgestelde methode is Stratospheric Aerosol Injection (SAI). Daarbij zouden reflecterende deeltjes op grote hoogte in de atmosfeer worden gebracht, vergelijkbaar met het natuurlijke effect dat na grote vulkaanuitbarstingen wordt waargenomen.
Na de uitbarsting van de Pinatubo in 1991 daalde de gemiddelde wereldtemperatuur tijdelijk met ongeveer een halve graad. Dat natuurlijke verschijnsel vormt de basis voor veel theoretisch onderzoek naar SRM. Andere voorgestelde technieken richten zich op het vergroten van de reflectiviteit van wolken of het aanpassen van oppervlakken zodat meer zonlicht wordt teruggekaatst.
Voorstanders zien dergelijke technieken als een mogelijke noodrem wanneer de opwarming sneller verloopt dan emissiereducties kunnen bijhouden. Tegenstanders wijzen juist op de grote onzekerheden en mogelijke risico’s.
Waarom wetenschappers voorzichtig zijn.
Opvallend is dat de grootste waarschuwingen niet afkomstig zijn van maatschappelijke actiegroepen, maar juist uit de wetenschappelijke literatuur.
Klimaatmodellen laten zien dat het verminderen van zonlicht weliswaar invloed kan hebben op de gemiddelde temperatuur, maar niet automatisch leidt tot herstel van het oorspronkelijke klimaatsysteem. Veranderingen in neerslag, stormbanen en de mondiale waterkringloop kunnen ertoe leiden dat sommige regio’s profiteren, terwijl andere juist meer droogte of extreme neerslag ondervinden.
Ook de mogelijke gevolgen voor ecosystemen worden uitgebreid onderzocht. Veranderingen in zonlicht, temperatuur en neerslag kunnen invloed hebben op biodiversiteit, landbouw en waterbeschikbaarheid. Daarnaast bestaat nog veel onzekerheid over de effecten op de ozonlaag en de chemische samenstelling van de atmosfeer.
Een veelbesproken risico is het zogenaamde termination shock. Wanneer SRM jarenlang een deel van de opwarming zou maskeren terwijl de concentratie broeikasgassen blijft stijgen, kan een plotselinge beĆ«indiging van het programma leiden tot een zeer snelle temperatuurstijging. Wetenschappers beschouwen dit als een van de belangrijkste risico’s van grootschalige toepassing.
Daar komt bij dat SRM de oorzaak van klimaatverandering niet wegneemt. De techniek verwijdert geen koolstofdioxide uit de atmosfeer en lost problemen zoals oceaanverzuring niet op. Daarom wordt SRM binnen de wetenschappelijke wereld vooral gezien als een theoretische aanvullende techniek en nadrukkelijk niet als vervanging van emissiereductie.
Meer dan een technisch vraagstuk.
De presentatie van Frida Chialastri laat zien dat de discussie veel verder gaat dan alleen de techniek. Volgens haar draait het uiteindelijk om transparantie, democratische controle en de vraag wie mag beslissen over ingrepen die mogelijk invloed hebben op het mondiale klimaatsysteem. Wie bepaalt welk klimaat wenselijk is? Wie draagt verantwoordelijkheid wanneer bepaalde regio’s nadelige gevolgen ondervinden? En welke internationale afspraken zijn daarvoor noodzakelijk?
Juist deze bestuurlijke vragen worden ook binnen internationale organisaties steeds vaker besproken. Het onderwerp beperkt zich daarmee niet langer tot laboratoria en klimaatmodellen, maar raakt ook aan internationaal recht, democratische besluitvorming en publieke controle.
Een genuanceerde tussenbalans.
Na reconstructie van de beschikbare informatie ontstaat een genuanceerd beeld. De Europese Unie financiert daadwerkelijk onderzoek naar aerosolen, klimaatmodellen, Solar Radiation Management en de bestuurlijke aspecten van klimaatinterventies. Dat onderzoek bestaat uit wetenschappelijke studies, modellering en risicoanalyses.
Tegelijkertijd is tijdens dit onderzoek geen officieel Europees document gevonden waarin staat dat Brussel een afzonderlijk budget van 109 miljoen euro heeft uitgetrokken om de zon te verduisteren door aerosolen in de stratosfeer te brengen.
De meest waarschijnlijke verklaring is op dit moment dat verschillende onderzoeksprojecten binnen Horizon Europe gezamenlijk zijn opgeteld en vervolgens als Ć©Ć©n bedrag zijn gepresenteerd. Of dat daadwerkelijk de herkomst is van de veelgenoemde 109 miljoen euro, zal pas kunnen worden vastgesteld na een volledige analyse van alle relevante Horizon Europe-projecten en hun subsidiebedragen.
Slot.
Dit onderzoek laat zien hoe Ć©Ć©n virale afbeelding kan uitgroeien tot een veel bredere discussie over wetenschap, politiek en publieke informatievoorziening. De zoektocht naar de herkomst van de claim voert langs sociale media, Italiaanse burgerinitiatieven, Europese onderzoeksprogramma’s en internationale wetenschappelijke discussies. Daarbij blijkt dat sommige onderdelen van de claim aantoonbaar zijn terug te vinden in officiĆ«le documenten, terwijl andere beweringen voorlopig onbevestigd blijven.
Juist daarom blijft zorgvuldig brononderzoek essentieel. Niet iedere virale boodschap blijkt volledig juist, maar evenmin blijkt iedere onderliggende zorg ongegrond. Door iedere claim stap voor stap terug te voeren naar de oorspronkelijke documenten ontstaat een duidelijker onderscheid tussen vastgestelde feiten, interpretaties en onbevestigde conclusies. Dat maakt het mogelijk om het debat over geo-engineering niet te voeren op basis van aannames, maar op basis van controleerbare informatie.ā
Bronnen:
Officiƫle Europese documentatie.
Horizon Europe.
https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en
EU Funding & Tenders Portal.
https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal
CORDIS ā EU Research Projects.
https://cordis.europa.eu
Directorate-General for Research & Innovation (DG RTD).
https://research-and-innovation.ec.europa.eu
Onderzoeksprojecten.
CHAPAs.
https://cordis.europa.eu/project/id/850614
FOCI.
https://cordis.europa.eu/project/id/101056783
Wetenschappelijke rapporten.
National Academies of Sciences
Reflecting Sunlight: Recommendations for Solar Geoengineering Research and Research Governance
https://nap.nationalacademies.org/catalog/25762/reflecting-sunlight-recommendations-for-solar-geoengineering-research-and-research-governance
National Academies ā Climate Intervention
https://nap.nationalacademies.org/catalog/12782/climate-intervention-reflecting-sunlight-to-cool-earth
United Nations Environment Programme (UNEP)
Solar Radiation Modification ā No Substitute for Climate Action
https://www.nationalacademies.org/projects/BASC-U-08-04-D
UNEP ā Solar Radiation Modification Knowledge Hub
https://www.unep.org/ocs/solar-radiation-modification
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)
https://www.ipcc.ch
Internationale regelgeving
London Convention & London Protocol (IMO)
https://www.imo.org/en/OurWork/Environment/Pages/London-Convention-Protocol.aspx
Convention on Biological Diversity (CBD)
https://www.cbd.int/climate/geoengineering
Video en presentatie
Frida Chialastri ā Guerra alla Geoingegneria
(via tweet @gewoonmerels zie artikel)
Italiaans burgerinitiatief
DDL Cieli Blu
https://www.nogeoingegneria.com
Onderzoeksverantwoording.
Dit artikel is gebaseerd op openbare bronnen, officiƫle Europese documentatie, wetenschappelijke rapporten en de tijdens het onderzoek beschikbare informatie. Alle beweringen zijn, voor zover mogelijk, gecontroleerd aan de hand van primaire of officiƫle bronnen. Waar uitspraken uit sociale media, presentaties of campagnes niet onafhankelijk konden worden bevestigd, is dat expliciet in het artikel vermeld.
Tijdens dit onderzoek is geen officieel document gevonden waaruit blijkt dat de Europese Unie een afzonderlijk budget van ā¬109 miljoen heeft gereserveerd voor het operationeel verduisteren van de zon door middel van aerosolinjecties. Wel is vastgesteld dat de Europese Unie via Horizon Europe onderzoek financiert naar onder meer aerosolen, Solar Radiation Management (SRM), klimaatmodellering en de bestuurlijke en ethische aspecten van klimaatinterventies.
Verdere analyse van de volledige Horizon Europe-database is nodig om vast te stellen of het veelgenoemde bedrag van ā¬109 miljoen voortkomt uit een optelsom van meerdere onderzoeksprojecten of een andere financiĆ«le onderbouwing.
