De rellen als symptoom van de ontmanteling van Europa.

Wat Frankrijk laat zien wanneer een gedeeld verleden zijn bindende kracht verliest.

Er bestaat een terugkerend patroon in de geschiedenis dat elites zelden hardop erkennen. Wanneer een heersende klasse overtuigd raakt dat zij de samenleving beter kan ordenen dan de burgers zelf, en tegelijk de verhalen uitwist die die burgers ooit aan elkaar bonden, volgt vroeg of laat onrust. Niet omdat mensen plotseling onredelijk worden, maar omdat een samenleving zonder gemeenschappelijk verleden geen toekomst meer kan formuleren. Hoe raakt een land zijn eigen geschiedenis kwijt, en wat gebeurt er wanneer die geschiedenis geen bindmiddel meer is? Frankrijk van vandaag laat die vraag zien in de straten, de klaslokalen en de begroting.
De rellen die wekenlang door dertig steden trokken, begonnen in scholen die al jaren verwaarloosd waren. Klaslokalen vielen uiteen, een deel van de leraren kwam eenvoudigweg niet opdagen, en leerlingen protesteerden tegen een systeem dat hen noch kennis noch trots had bijgebracht. Links sprak over falend onderwijs. Rechts wees op islam en massamigratie. Beide observaties raken iets, maar geen van beide raakt de kern die Charles Gave in het gesprek naar voren bracht. Die kern is dat Frankrijk en Europa decennialang buitengewoon slecht zijn bestuurd. De belastingen behoren tot de hoogste ter wereld, rond de 57 procent, en toch functioneert weinig naar behoren: niet de scholen, niet de ziekenhuizen, niet de politie, niet het leger. Een regering die meer geld uitgeeft dan andere Europese democratieën, twaalf procentpunten boven het gemiddelde, levert volgens hem geen beter resultaat op. De ervaring leert, zo stelt hij, dat meer overheidsuitgaven zelden de beloofde oplossingen brengen.

Een bekend patroon in de omgang met geschiedenis.

Volgens Gave liet de val van de Sovjet-Unie zien wat er misgaat wanneer technocratisch bestuur de samenleving probeert te beheersen. Europese elites besloten daarna dat het probleem niet de technocratie zelf was, maar het ontbreken van de juiste technocraten. Zij zouden het beter doen. In Brussel, Parijs en elders organiseerden zij het leven van burgers tot in detail, van schooltoewijzing via computers tot de vormgeving van het onderwijs. Vrijheid verdween, en wat niet vrij is, werkt zelden. De ineenstorting van de sociale democratie die nu zichtbaar wordt, volgt in zijn ogen dezelfde logica als die van de Sovjet-Unie. De studenten die rellen, reageren op een wereld die hen niets heeft geleerd over wie zij zijn. De vergelijking is niet zonder spanning. De Sovjet-Unie was een totalitair systeem met een centraal plan dat de economie en het privéleven probeerde te sturen. De Europese Unie en de Franse staat zijn democratische constructies met verkiezingen, rechtbanken en een zekere mate van open debat. Wat zij volgens Gave delen, is de overtuiging dat een bestuurlijk centrum de samenleving rationeel kan ordenen, en dat die ordening prioriteit heeft boven de bestaande nationale verhalen. Het verschil is dat de Sovjet-Unie die overtuiging met dwang afdwong, terwijl de Europese variant haar via verdragen, technocratie en onderwijs probeerde te verwezenlijken. Of dat verschil het mechanisme verandert of alleen de snelheid, is de vraag die het heden stelt.

Wie is Charles Gave?

Charles Gave (1943) is een prominente Franse econoom, financieel analist, auteur en ondernemer met decennia aan ervaring op de internationale financiële markten. Hij staat wereldwijd bekend als medeoprichter van Gavekal, een van de meest invloedrijke onafhankelijke bureaus voor macro-economisch onderzoek, dat overheden, hedgefondsen en institutionele beleggers adviseert vanuit strategische hubs zoals Hongkong. Daarnaast is hij de drijvende kracht en voorzitter van de Franse liberale denktank Institut des Libertés.

Gave is een spraakmakende en veelgevraagde commentator in de financiële media en de alternatieve online journalistiek. Met zijn vlijmscherpe, vaak euro-sceptische en marktliberale analyses schuwt hij de controverse niet. Hij is een felle criticus van de euro, het monetaire beleid van de centrale banken en de groeiende overheidsbureaucreatie. Zijn vermogen om complexe economische theorieën te vertalen naar begrijpelijke, praktijkgerichte inzichten maakt hem een unieke en invloedrijke stem in het huidige geopolitieke en economische debat.

Wanneer het bestuur meer neemt dan het levert.

De afbraak van nationale identiteit verliep, zo beschrijft Gave, via het onderwijs. Decennialang werd jongeren voorgehouden dat Frankrijk nooit echt bestaan had, dat het nooit een christelijk land was geweest, dat al die verhalen onzin waren. Het resultaat is een bevolking die in drieën is verdeeld: een deel zwaait met de Palestijnse vlag, een deel met de Europese, een deel met de Franse. Eenheid wordt zo moeilijk. Hetzelfde patroon is elders in Europa zichtbaar. In Groot-Brittannië leerden intellectuelen dat het rijk verantwoordelijk was voor slavernij, alsof slavernij niet al eeuwen bestond en alsof de Britten haar niet hadden beëindigd. Deconstructie van de eigen geschiedenis werd beleid. Jongeren kregen geen idee meer van wat hun land was geweest. Films over de Gaulle en de Vrije Fransen trokken miljoenen bezoekers, juist omdat de scholen die geschiedenis niet hadden onderwezen. Mensen gingen naar de bioscoop om te leren wat hun ouders en grootouders hadden gedaan. De elites hadden, in de analyse van Gave, geprobeerd de naties te verzwakken om een Europese natie te scheppen. De naties werden verzwakt, maar niemand wilde Europeaan worden. Er is geen Europees voetbalteam, geen rugbyteam. De bevolkingen komen in opstand, soms om de verkeerde redenen, maar de onvrede is reëel. Wie geen verleden kent, heeft geen toekomst. En wie geen toekomst heeft, rellt wanneer hij achttien is.
Een natie is, in de Franse opvatting die Gave aanhaalt, de wil om samen te leven en een gemeenschappelijke geschiedenis te delen. Die wil en die geschiedenis zijn niet overgedragen. Jongeren weten niet waarom zij trots zouden kunnen zijn op Frankrijk. Een schrijver die tijdens de oorlog bij de Vrije Fransen zat, zei ooit: ik heb geen Frans bloed, maar Frankrijk stroomt door mij heen. Dat is wat Frans zijn betekent: een liefdesrelatie. Zonder die relatie vallen mensen terug op waar zij vandaan komen. Het onderwijs heeft hen daartoe gebracht, zo stelt hij.

Soevereiniteit, bezetting en vrijwillige overdracht.

De vergelijking met Pétain ligt voor de hand, maar de verschillen zijn minstens zo belangrijk als de overeenkomsten. Pétain gaf soevereiniteit op onder Duitse bezetting. Macron deed volgens Gave iets vergelijkbaars zonder die dwang. Grenzen, begroting en andere bevoegdheden zijn overgedragen aan Brussel. De Gaulle erkende nooit de daden van Vichy; hij schiep een schone lei. Later, toen Chirac de Franse staat verantwoordelijk stelde, verdween dat positieve verhaal. Vandaag praat men over Pétain en zwijgt men over de Gaulle. De bourgeoisie heeft opnieuw soevereiniteit verkocht, ditmaal vrijwillig.
Het verschil is wezenlijk. Pétain handelde onder militaire overmacht en bezetting. Macron handelde, in de ogen van Gave, als gekozen leider zonder die noodzaak. De overeenkomst die hij ziet, is het resultaat: een Frankrijk dat soevereiniteit heeft afgestaan en daardoor minder in staat is om zijn eigen koers te bepalen. Of die overdracht historisch vergelijkbaar is met collaboratie onder bezetting, hangt af van hoe men soevereiniteit definieert en welke bevoegdheden precies zijn overgedragen. Gave stelt de parallel, maar de geschiedenis vraagt om die afbakening. Amerikaanse invloed speelde volgens hem een rol, niet als complottheorie maar als gedocumenteerd beleid. Brzezinski formuleerde het doel: Rusland verdeeld houden, Duitsland onder militaire controle, Europa zonder leger. Dat is gelukt, zo stelt hij. Generaties leiders werden gevormd in programma’s die hen voorbereidden op posities in Europa. Het Europees Hof van Justitie en andere instituties kregen mensen met nauwe banden met de Amerikaanse ambassade.
Tijdens en direct na de Tweede Wereldoorlog probeerde Roosevelt de Gaulle te vervangen door de zwakke Giraud, weigerde hem als gelijke te erkennen en bereidde zelfs een bestuur voor Normandië voor met eigen valuta en lokale prefecten. Het plan was om delen van Frankrijk bij België en Duitsland te voegen en de rest onder Amerikaans toezicht te plaatsen. De Gaulle weigerde. Hij liet Frankrijk een atoombom ontwikkelen en sloot een verdrag met Adenauer waarin Franse nucleaire bescherming centraal stond zodra Amerikaanse troepen zouden vertrekken. Binnen twee weken werd Adenauer afgezet, zo beschrijft Gave. Het doel was afhankelijkheid. Na de val van de Berlijnse Muur versnelde de beweging naar een Europese staat. Vóór die tijd bestond er nog ambiguïteit: samenwerking tussen naties of een superstaat. Daarna kwam de euro, de constitutie die door de Fransen werd afgewezen en toch werd opgelegd, en de Lissabon-afspraken over onderwijs. Het systeem moest worden gesplitst: een kleine elite en een grote massa die gehoorzaam en bij voorkeur onwetend was. Nationale geschiedenissen, die grotendeels bestonden uit strijd tegen buren, moesten verdwijnen. Zo werden Europeanen geschapen die Mohammed heetten.

Nieuwe bevolkingen en oude prikkels.

Gave beschouwt de demografische ontwikkeling als een volgende stap in diezelfde Europese transformatie. Massamigratie volgt in zijn analyse op de verzwakking van de naties. Na de Muur werden de fiscale bonussen voor kinderen afgeschaft. Vrouwen kregen te horen dat kinderen een vreemd idee waren. De geboortecijfers daalden. In 2001 publiceerde de EU een rapport over vervangingsmigratie om demografische redenen. Het was geen geheim. Als de bestaande bevolking niet gehoorzaam verdween, werd een nieuwe bevolking geïntroduceerd. Het communistische grapje uit Polen – de bevolking heeft de partij verraden, dus moeten we de bevolking vervangen – kreeg een Europese variant.
Volgens Gave maakte Jacques Ellul, een centrumlinkse intellectueel die immigratie steunde, aan het einde van zijn leven een onderscheid tussen immigratie in het algemeen en immigratie uit islamitische samenlevingen. In Gaves weergave zag Ellul die laatste categorie als een bijzonder probleem, omdat de samenleving volgens hem eerder op geweld dan op compromis zou zijn gebaseerd. Gave verbindt die gedachte vervolgens met de analyse van Samuel Huntington, die stelde dat de grenzen van de islam overal bloedig zijn. Chinese of Filipijnse immigranten leveren na één generatie ingenieurs op en veroorzaken geen problemen. De vraag die Gave stelt is of de Franse moslims ooit zullen besluiten dat zij islamitisch blijven maar geweld afwijzen. Zo niet, dan volgt een probleem. Hoop put hij uit lege moskeeën in Iran en Saoedi-Arabië, en uit het internet dat ideologieën kan ondermijnen zoals het communisme ondermijnde. Of uit de regel van de profeet: als je niet volgens de islamitische wet kunt leven, keer dan terug naar een moslimland. De prikkels wijzen de andere kant op. Er is zestig miljoen euro gereserveerd om veroordeelden uit te zetten, en negenhonderd miljoen voor organisaties die hen per boot binnenbrengen. Wie mensen betaalt om niet te werken en werkenden belast, moet niet verbaasd zijn over stijgende werkloosheid. Wanneer Frankrijk in financiële problemen komt – en de markten geven al signalen – stopt het geld, zo verwacht Gave. In de euro kan Frankrijk niet zelf geld drukken. Duitsland kan grondwettelijk geen buitenlandse schuld garanderen. Dan verdwijnen de subsidies. Sommigen zullen blijven omdat zij Frankrijk willen, anderen zullen vertrekken omdat de betaling stopt.

Twee Frankrijken in hetzelfde land.

Tegelijkertijd gebeurde iets onverwachts. Toen de paus drie weken eerder naar Frankrijk kwam, verzamelden zich een miljoen mensen. Vreedzaam, georganiseerd, met kinderen van allerlei achtergronden. Priesters melden een golf van jongeren van vijftien tot vijfentwintig die naar de kerk komen, niet omdat de scholen hen Franse geschiedenis hebben geleerd, maar omdat de katholieke geschiedenis hen een plek geeft. Doopplechtigheden nemen toe. Het historische Frankrijk bleek niet dood, alleen verzwegen. De rellen komen niet van de gezinnen die bij die bijeenkomst stonden; die hebben hun kinderen elders ondergebracht. De rellen komen van degenen zonder die wortels.
De rellen zijn ook politiek nuttig, zo stelt Gave. De organisatoren zijn bekend bij de politie en worden zelden gearresteerd. Chaos schrikt de bourgeoisie af en drijft haar naar degene die bescherming belooft. Zo blijft de soevereiniteitsoverdracht onbesproken. De Franse nationaliteit zelf is een relatief recent instrument. Rond 1850 werd besloten dat wie in Frankrijk geboren werd, Frans was, omdat Italianen en Spanjaarden anders geen militaire dienst hoefden te doen terwijl de Franse dienst zwaar was. Nu die dienst er niet meer is, blijft het systeem bestaan. Vietnamese en Cambodjaanse vluchtelingen integreerden zonder probleem en zouden elke toets doorstaan. Anderen niet. De vraag wordt of nationaliteit nog een liefdesrelatie is of een administratieve status die toegang geeft tot een systeem waarvoor men niet bijdraagt.

Het verleden als spiegel.

Wat het interview van Gave laat zien, is dat technocratie zonder wortels instort, dat soevereiniteit die vrijwillig wordt afgestaan niet vanzelf terugkeert, en dat een bevolking zonder gemeenschappelijk verhaal uiteenvalt. Het patroon is herkenbaar in de val van de Sovjet-Unie, in de afhankelijkheid die na 1945 werd nagestreefd, en in de pogingen om naties te vervangen door een superstaat. Wat nieuw is, is de schaal van de migratie en de snelheid waarmee het onderwijs de eigen geschiedenis heeft uitgewist. Wat niet nieuw is, is de weigering van politici om de vraag te beantwoorden die er werkelijk toe doet: wie zijn wij, en waarvoor bestaan wij? Die vraag is niet economisch en niet technisch. Zij is beschavingsmatig. Frankrijk, net als andere Europese landen, heeft decennialang gedaan alsof die vraag niet bestond. De rellen, de lege scholen, de hoge belastingen en de terugkeer van jongeren naar kerken laten zien dat het verleden niet verdwijnt omdat elites het negeren. De financiële spanning die Gave verwacht, zal de prikkels veranderen, maar de diepere vraag blijft staan. Wie het gemeenschappelijke verhaal laat verdwijnen, ontdekt pas later dat er niets meer is dat de mensen bij elkaar houdt wanneer de orde zelf begint te wankelen.■ Bron: The French Riots Expose The Elites’ Plan To Destroy Europe…