“Jullie complotdenkertjes, tenenlezers, noem ze allemaal maar op.” Met die woorden opent Rypke Zeilmaker een nieuwe YouTube-reportage van Café Weltschmerz. Hij richt zich tot de mensen die elkaar de afgelopen jaren hebben gevonden binnen alternatieve media en oppositie tegen het systeem. Volgens hem is er in Nederland iets verloren gegaan wat vroeger vanzelfsprekender was: samenhorigheid. Tijdens de coronaperiode vonden veel mensen elkaar nog in gezamenlijk verzet tegen het overheidsbeleid. Inmiddels zijn de omstandigheden veranderd, maar volgens Zeilmaker blijft het gevoel bestaan dat burgers steeds minder grip hebben op de richting waarin het land zich beweegt.
Hij verwijst naar discussies over nieuwsvoorziening, de rol van de NCTV en de manier waarop gebeurtenissen in de media worden gepresenteerd. Daarbij haalt hij voorbeelden aan uit zowel de Volkskrant als De Telegraaf en vertelt hij dat hij zich regelmatig afvraagt of bepaalde berichten nog nieuws zijn of eerder thuishoren in een satireblad. Volgens hem is het belangrijk om kritisch te kijken naar de verhalen die dagelijks worden voorgeschoteld. Tegelijkertijd waarschuwt hij voor een andere valkuil: volledig opgaan in geopolitiek, internationale conflicten en mondiale agenda’s.
Juist daar maakt zijn verhaal een onverwachte draai. Jarenlang hield Zeilmaker zich bezig met onderwerpen als de Sustainable Development Goals*, internationale politiek en de krachten achter beleidsvorming. Hij stelt dat hij daar al vroeg over schreef en onderzoek naar deed. Maar uiteindelijk, zo zegt hij, komt hij steeds terug bij dezelfde conclusie: de aandacht moet weer uitgaan naar de eigen leefomgeving. Niet naar verre conflicten of internationale instellingen, maar naar het gebied waar mensen daadwerkelijk wonen, werken en leven.
Alle 17 SDG’s uitgelegd door Rypke zijn terug te vinden op deze website.
Die gedachte werd volgens hem bevestigd tijdens markten in Friesland, waar hij zijn bier verkoopt. Daar merkte hij dat bezoekers hem uitvoerig wilden spreken over Israël en gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Hij vertelt hoe mensen hem ondervroegen over zijn standpunten, terwijl zij zelf nooit in Israël waren geweest. Voor Zeilmaker vormde dat een illustratie van een bredere ontwikkeling. Mensen zouden soms meer betrokken zijn bij gebeurtenissen duizenden kilometers verderop dan bij de geschiedenis en toekomst van hun eigen regio.
Vanuit die gedachte komt hij uit bij het onderwerp van zijn reportage: de Waddenzee. Hij haalt een boek uit zijn boekenkast dat volgens hem actueler is dan ooit. Het gaat om Waddenzee uit 1976 van Jan Abrahamse, Wouter Joenje en Noortje van Leeuwen-Seelt. Het boek verscheen namens de Landelijke Vereniging tot Behoud van de Waddenzee en Natuurmonumenten. Volgens Zeilmaker laat het werk zien hoe natuurbescherming er vijftig jaar geleden uitzag en waarom die benadering volgens hem fundamenteel verschilt van de aanpak van vandaag.
Voordat hij daarop ingaat, schetst hij eerst de actuele situatie. Volgens Zeilmaker hebben bewoners van de Waddeneilanden inmiddels bijna 50.000 handtekeningen verzameld tegen plannen die volgens hen grote gevolgen hebben voor hun leefomgeving. Hij stelt dat Rijkswaterstaat, adviesbureaus en milieuorganisaties werken aan beleid waarbij ongeveer dertig procent van het Waddengebied verder wordt afgesloten voor recreatie, ondernemers, bewoners en gebruikers die er al generaties actief zijn.
Daarmee zou het verhaal nog kunnen worden gezien als een klassiek conflict tussen natuurbescherming en economische belangen. Maar volgens Zeilmaker speelt tegelijkertijd iets anders. Terwijl bewoners volgens hem met nieuwe beperkingen worden geconfronteerd, zouden grootschalige infrastructurele projecten juist doorgang vinden. Daarbij wijst hij specifiek naar TenneT. Het hoogspanningsbedrijf wil volgens hem kabelverbindingen aanleggen naar nog te realiseren windparken boven de Waddeneilanden. Die kabels zouden door natuurgebied moeten worden aangelegd en volgens Zeilmaker zelfs door Schiermonnikoog lopen. Hij omschrijft dit als de grootste aanslag op het Waddengebied ooit. Juist daarin ziet hij de kern van het conflict. Bewoners verliezen volgens hem ruimte, terwijl industriële projecten onder de vlag van klimaatbeleid doorgang vinden.
Om die ontwikkeling te begrijpen, grijpt hij terug naar de geschiedenis. In de jaren zeventig, zo vertelt hij, stonden natuurbeschermers voor andere uitdagingen. Er waren plannen om delen van de Waddenzee af te sluiten, in te polderen en met dijken te beschermen tegen de zee. Ook gaswinning en andere ingrepen vormden destijds een onderwerp van discussie. Organisaties als de Waddenvereniging en Natuurmonumenten probeerden volgens hem aandacht te vragen voor de waarde van het gebied. Niet door angst centraal te stellen, maar door kennis te verspreiden.
Daarmee komt hij bij wat voor hem het belangrijkste onderscheid vormt. “Natuurbescherming is iets totaal anders dan milieu activisme.” Volgens Zeilmaker besteedden de auteurs van het boek uit 1976 meer dan honderd pagina’s aan de geografie, geschiedenis en bijzondere kenmerken van het gebied. Het idee daarachter was volgens hem eenvoudig: mensen beschermen wat zij kennen. Wie begrijpt wat een landschap bijzonder maakt, zal eerder bereid zijn dat landschap te behouden. Aandacht voor de omgeving vormde volgens hem de basis van natuurbescherming.
Dat contrasteert hij met wat hij omschrijft als hedendaags milieuactivisme. Volgens hem draait dat steeds vaker om risico’s, dreigingen en angstscenario’s. Hij noemt angst zelfs het belangrijkste instrument van de moderne klimaat- en milieubeweging. In zijn analyse is daardoor een verschuiving ontstaan van liefde voor een gebied naar beheer van risico’s. Een tweede verschil ziet hij in de positie van bewoners. Volgens Zeilmaker beschikken vissers, eilanders en andere gebruikers over kennis die niet eenvoudig in beleidsrapporten is vast te leggen. Zij zijn dagelijks aanwezig in het gebied en weten volgens hem precies wat er leeft, groeit en verandert. Daarom ziet hij hen als natuurlijke beschermers van het landschap. Wanneer beleid wordt gebaseerd op modellen en voorzorgsbeginselen, dreigt volgens hem juist die lokale kennis naar de achtergrond te verdwijnen.
Zijn kritiek wordt vervolgens concreter wanneer hij terugkeert naar de plannen rond TenneT. Hij verwijst naar de Belgische offshore-aannemer Jan De Nul en een machine met de naam Sunfish, die volgens hem wordt voorbereid voor werkzaamheden in het Waddengebied. Die machine zou grote sleuven moeten graven voor kabelverbindingen naar windparken op zee. Volgens Zeilmaker vormt juist klimaatbeleid daardoor de grootste bedreiging voor de natuur van deze eeuw.
Daarna verschuift zijn verhaal opnieuw, ditmaal naar identiteit. De Waddenzee is volgens hem niet zomaar een natuurgebied. Hij beschrijft het als onderdeel van het historische Magna Frisia, het oude Friese invloedsgebied dat liep van West-Friesland tot aan Denemarken. In zijn ogen delen eilanders en Friezen vergelijkbare uitdagingen. Beiden zouden te maken hebben met bestuurlijke beslissingen die van buiten hun leefomgeving worden opgelegd. Daarom pleit hij voor een hernieuwde verbondenheid met de regio en haar geschiedenis.
Aan het einde van de reportage keert Zeilmaker terug naar zijn uitgangspunt. Vijftig jaar geleden probeerden natuurbeschermers volgens hem aandacht te creëren voor de Waddenzee door mensen kennis te laten maken met de schoonheid, geschiedenis en unieke kenmerken van het gebied. Die benadering ziet hij als inspiratie voor een nieuwe vorm van natuurbescherming, gedragen door bewoners, vissers en andere betrokkenen die het gebied daadwerkelijk kennen. De toekomst van de natuurbescherming ligt volgens hem niet langer bij de gevestigde organisaties, maar bij de mensen die dagelijks met het landschap leven.
Zo eindigt een verhaal dat begon bij complotdenkers, nieuwsvoorziening en geopolitiek uiteindelijk bij de kwelders, geulen en eilanden van de Waddenzee. Volgens Zeilmaker gaat de discussie allang niet meer uitsluitend over natuurbeheer. Onder het debat over kabeltracés, klimaatbeleid en gebiedsafsluitingen ligt een veel grotere strijd verscholen: de vraag wie uiteindelijk bepaalt wat er met het Waddengebied gebeurt. Terwijl de handtekeningen zich blijven opstapelen en de plannen verder worden uitgewerkt, staat voor hem één conclusie centraal: de toekomst van het Wad wordt niet alleen bepaald door de natuur, maar ook door de mensen die zeggen haar te beschermen.■
Bron: YouTube Clip Cafe Weltschmertz | Rypke Zeilmaker
Alle 17 SDG’s uitgelegd door Rypke zijn terug te vinden op deze website.
